Η «Αριστερά», πέρα από την αριστερά.

To κείμενο που ακολουθεί ειναι απαραγωγή απο εδώ. Ο στόχος βεβαίως δεν είναι άλλος απο την πρόκληση συζητησης.

March 23, 2010

Αυτή η απελευθερωτική στιγμή για την κοινωνία που κρύβεται ως υπόσχεση μέσα στις αιωνόβιες πολικό-ιδεολογικές αναλύσεις του συστήματος ή ως βίωμα στο σάστισμα που σε πλημμυρίζει τις λίγες στιγμές που οι μάζες στο δρόμο περνούν στο προσκήνιο συγκροτημένα είναι σήμερα έντονα απούσα. Είναι πια κοινός τόπος ότι ο καιρός που ο προορισμός προς τον «καλύτερο κόσμο» ήταν συγκεκριμένη έννοια υπό την ευθύνη μιας πεφωτισμένης καθοδήγησης έχει παρέλθει οριστικά. Αυτό όμως δεν εξηγεί από μόνο του γιατί όποτε σήμερα η Αριστερά επιχειρεί να δείξει με βεβαιότητα προς τα κάπου δεν αποφεύγει τις σουρεαλιστικές ακροβασίες, που γίνονται αναγκαίες ώστε να χωρέσει μέσα στον στενό κώδικα της έννοιες πιο σύγχρονες και από αυτή την ίδια.

Δεν είναι να απορεί κανείς γιατί οι σημερινοί αυτόκλητοι ηγέτες της ακούγονται ολοένα και περισσότερο συντηρητικοί. Οι παραδοσιακές αυθεντίες που επικαλούνται, η βεβαιότητα αρχών και αξιών κάποτε αναμφισβήτητων, στενάζουν σήμερα κάτω από την αφόρητη πίεση της αυτοαναίρεσης στην οποία τις οδηγεί η ιστορική εμπειρία. Η τουλάχιστον έτσι θα έπρεπε. Δεν είναι γιατί έχει λείψει ο δογματισμός, αλλά γιατί τα δόγματα, ακόμη και τα νερωμένα με εναλλακτικό αριστερίστικο οξύ, που υπόσχονται έναν δικαιότερο κόσμο δεν εμπνέουν πια ιδιαίτερη εμπιστοσύνη. Αυτό ναι μεν γίνεται αντιληπτό, δεν φαίνεται όμως να είναι αντιμετωπίσιμο. Το αντίθετο μάλιστα, επαναλαμβάνοντας ξανά και ξανά την ίδια μεθοδολογία, κινηματική και πολιτική, εκφέροντας πάντα το μήνυμα της με τον ίδιο σιδερένιο κώδικα, η Αριστερά από μόνη της καθίσταται απολίτικη.

Αυτό δεν είναι αφορισμός. Στη διάρκεια των προηγούμενων αιώνων προοδευτικές κοινωνικές δυνάμεις διεκδίκησαν πραγματική δικαιοσύνη, περισσότερα δικαιώματα, καλύτερη ποιότητα ζωής και κατάφεραν πολλά από αυτά, δυστυχώς όμως αλληθωρίζοντας πάντα προς το σκοτεινό αντικείμενο του πόθου, την εξουσία. Ανάγοντας έτσι το μέσο σε απόλυτο σκοπό και σε Νέμεσή τους.

Ούτε αυτό είναι αφορισμός. Η εξουσία ποδηγετεί την κοινωνία. Σχηματίζει τον κόσμο επιβάλλοντας τις λύσεις της βίαια, γιατί μόνο έτσι είναι λειτουργική. Πολύ περισσότερο επιβάλλεται ακόμη και πάνω στους άμεσους χειριστές της ως κυρίαρχος τρόπος σκέψης. Η εξουσία δεν παράγει κουλτούρα, είναι κουλτούρα από μόνη της. Εδώ κρύβεται η Νέμεση. Ο προσεταιρισμός της μέσο της σοσιαλδημοκρατίας, η υφαρπαγή της μέσο της επαναστατικής εκτροπής, ακόμη και η άρνηση ή καταστροφή της μέσο του αντιεξουσιασμού, είναι αυταπάτες. Είναι επιλογές προσδιορισμού σε σχέση με αυτήν, συνεπώς αφομοιώσιμες. Είναι παράγωγα της ίδιας δηλαδή κουλτούρας, όπως οι αντινομίες είναι παράγωγα των αντιφάσεων που τις προκαλούν. Δεν είναι τυχαίο που η σχέση με την εξουσία παραμένει το θεμελιώδες ζήτημα-πρόβλημα της σύγχρονης αριστεράς, εντός και εκτός Ελληνικής πραγματικότητας. Αυτά είναι τα όρια της εποχής πάνω στα οποία ακόμη και οι υπερβατικές αφηγήσεις ουσιαστικά πειθαρχούν.

Αναζητώντας διέξοδο η ιστορική εμπειρία και τα λάθη επιβεβαιώνουν πως ο ετεροκαθορισμός που είναι αναγκαίος για να αποτοξινωθεί κανείς από την κυρίαρχη κουλτούρα δεν θα προκύψει με όρους παραδοσιακής πολιτικής. Ακόμη και η τυφλή σύγκρουση με το σημερινό κόσμο θα αναπαραγάγει παρόμοια πολιτικά και πολιτισμικά μορφώματα, η ίδια η ανθρώπινη φύση θα τα επαναφέρει γιατί είναι ρυθμισμένη να λειτουργεί μέσα σε αυτά και μέσω αυτών.

Ακόμη και σήμερα αιώνες μετά την πρώτη σύγχρονη εξέγερση και τις αστικές επαναστάσεις που ακολούθησαν, τις εκατόμβες στο όνομα της ανθρώπινης χειραφέτησης που κληροδότησε το φλερτ της αριστεράς με την εξουσία στη διάρκεια του εικοστού αιώνα, όλη αυτή τη γνώση για το πως γίνονται τα ιστορικά λάθη, εμείς τα επαναλαμβάνουμε στο ίδιο μονότονο μοτίβο. Εξουσιασμός, βυζαντινισμοί, οπορτουνισμός, δογματισμοί, ιδιοτέλεια είναι όλα εκεί σε κάθε προσπάθεια. Αναμφίβολα αναρωτιέσαι εάν τα όρια είναι όρια της ίδιας της ανθρώπινης φύσης και η υπόσχεση της αριστεράς να διευρύνει τους ανθρώπινους ορίζοντες απελευθερώνοντας το πνεύμα δεν υπήρξε παρά μια φενάκη.

Εφόσον τίθεται σήμερα και πάλι εκ των πραγμάτων θέμα προοπτικής αυτό δεν μπορεί ξανά να αφορά τη διερεύνηση του ρόλου της αριστεράς μέσα στο σημερινό πολιτικό προσκήνιο και παρασκήνιο, ούτε τη συγκρότηση εναλλακτικού προγράμματος εξουσίας. Η πρόσκληση σε κουβέντα για τη ρύθμιση της εξουσίας είναι ουσιαστικά μέθοδος ενσωμάτωσης. Αυτό που απασχολεί τους χειριστές του συστήματος δεν είναι οι συγκυριακοί συσχετισμοί δύναμης που επιτρέπουν την λειτουργικότητα του. Είναι ικανοί να ανεχτούν και συνδυασμούς ανεπιθύμητους και να εκχωρήσουν προσωρινά μέρος της ισχύος εάν χρειαστεί για να επιτύχουν το πραγματικό σκοπό που δεν είναι άλλο από την κυριαρχία πάνω στο σύστημα. Για χρόνια η Αριστερά, Ελληνική και Ευρωπαϊκή, παγιδεύτηκε στο δίλημμα της πολιτικής στάσης που οφείλει να κρατήσει στην επαφή της με την εξουσία, παλινδρομώντας ανάμεσα στους ολοκληρωτικούς εφιάλτες της και το μεσσιανικό κάλεσμα της παραδοσιακής φιλοσοφίας της για τη σωτηρία του κόσμου. Ένα δίλημμα ουσιαστικά ανύπαρκτο. Η συνδιαλλαγή με την εξουσία δεν παράγει πολιτική. Η εξουσία είναι απολίτικη, στόχος της είναι ο περιορισμός του πολιτικού προς χάριν της επιβολής.

Σήμερα που η εξουσία επανεμφανίζει κάποια από τα ολοκληρωτικά χαρακτηριστικά του παρελθόντος η στάση απέναντί της οφείλει να προτείνει άλλο τρόπο οργάνωσης της διαχείρισης των κοινωνικών προβλημάτων εκ διαμέτρου αντίθετο με το χαρακτηριστικότερο γνώρισμα της, τη συσσώρευσή της στα χέρια λίγων. Ο δρόμος προς αυτή τη κατεύθυνση είναι η συγκρότηση πολιτισμικού προτάγματος ικανού να εντοπίσει και να αντιπαρατεθεί με της αυτονόητες αξίες του σύγχρονου κόσμου. Αρχικά μια τέτοια απόπειρα φαντάζει μάταια. Όμως δεν είναι. Οι φυλετικές και εθνοτικές ταυτότητες, τα έθνη, οι αυτοκρατορίες, οι κουλτούρες, όλα τα μορφώματα που αποτελούν πρώτη ύλη των σύγχρονων δογμάτων δεν μπορούν απλώς να παραδοθούν στη πυρρά, ούτε να απόνομιμοποιηθούν ηθικιστικά. Ακόμη και εάν ισοπεδωθούν επανέρχονται μέσα από την ανθρώπινη μνήμη. Εξαϋλώνονται μόνο όταν απαξιωθούν από την ανθρωπινή συνείδηση.

Δεν είναι τυχαίο που αυτά τα δυο πεδία, μνήμη και συνείδηση, υπήρξαν τα πιο βίαια μέτωπα αντιπαράθεσης της κυριαρχίας με ότι αποπειράθηκε πάντοτε να την αμφισβητήσει. Σε βάθος χρόνου λοιπόν η απομυθοποίηση του σύγχρονου κόσμου και των απολογητών του, ιδιαίτερα της πρότασης τους για την νεοφιλελεύθερη καπιταλιστική οργάνωση της κοινωνίας δεν είναι αδύνατη. Αντίθετα δυο αιώνες αντιπαράθεσης μαζί τους καθιστούν την αποκαθήλωση του σύγχρονου δόγματος πολύ πιο εφικτή από ότι αυτή φαντάζει. Έπειτα, η προτροπή για μια αντιπαράθεση σε επίπεδο κουλτούρας και συνείδησης πολύ εύκολα μπορεί να χαρακτηριστεί γενικόλογη. Το κάθε άλλο, τα μέτωπα είναι συγκεκριμένα. Ούτε καν επινοημένα δεν είναι, εντοπίζονται στο πεδίο που συμβαίνει αυτή η λειτουργία, που σαν μαγεία μοιάζει να βάζει το κόσμο αυτό σε κίνηση κάθε πρωί, σαν καλοκουρδισμένο ρολόι. Πρόκειται για την φαντασιακή ρύθμιση της κοινωνίας και τις αρχές που εξασφαλίζουν την ομαλή λειτουργία της.

Με ποιόν όμως τρόπο μπορεί μια νέα δυναμική να υπερβεί τις αυτονόητες αξίες αυτού του κόσμου. Πόσο μπορεί ένας καλύτερος κόσμος να εκφραστεί μέσα στο καταστατικό ενός κόμματος, σε μια ολοκληρωμένη πρόταση για την οργάνωση των παραγωγικών δυνάμεων, στην αναζήτηση ενός εξουσιαστικού οργανισμού που δεν αναπαράγει τον κρατισμό και τη γραφειοκρατία; Πόσο η κριτική που θα αφορά τον φανατισμένο ρασιοναλισμό του δυτικού πολιτισμού και το ανατολικό θρησκευτικό μεσσιανισμό ταυτόχρονα μπορεί να είναι το αντικείμενο μιας αποστειρωμένης από τη μανία του ορθολογισμού, σκέψης; Πέρα από τη αναζήτηση πρακτικής πολιτικής η Αριστερά, η όποια Αριστερά, ίσως πρέπει να αποκτήσει προορισμό προς μια νέα φιλοσοφία.

Μια απόπειρα αλλαγής δεν ωφελεί να περιορίζει το όραμα, την έκφραση, και τη σκέψη της στη λογική της πρακτικής πολιτικής αναγκαιότητας. Σε αυτό το πλαίσιο μια νέα απόπειρα πρέπει να βρει το σθένος και μέγεθος να συνεισφέρει στην αποκαθηλώσει των αξιωμάτων που διαμορφώνουν τον κόσμο του σήμερα. Να συγκρουστεί με την κουλτούρα που επιβάλει την εξαθλίωση του οικονομισμού, να επιχειρηματολογήσει ότι η επιστημονικό-τεχνική ανάπτυξη μπορεί να αποσυνδεθεί ριζικά από την έννοια της προόδου και να επαναδιαπραγματευθεί τη σχέση προόδου-πολιτισμού στη βάση της. Να προσβάλει τη δεσποτική θέση της ανθρώπινης ύπαρξης μέσα στην ιστορία, τη φιλοσοφία, και τις επιστήμες μεταβάλλοντας τον ανθρωποκεντρισμό του παρόντος σε ανθρωπισμό του μέλλοντος. Να απαξιώσει την αίσθηση υπεροχής μέσω της οποίας ο δυτικός πολιτισμός συναντά τη σκέψη και τον πολιτισμό του κόσμου, μια σχέση που το έργο του Έντουαρντ Σαίντ περιγράφει ανάγλυφα. Να αποσυνδέσει από τη μακάβρια σχέση τους κουλτούρα και ιδεολογία, μητέρα όλων των πολιτικών και κοινωνικών δογμάτων. Συμπυκνώνοντας όλα αυτά σε μια νέα φιλοσοφική δυναμική που θα αντιπαραβάλει το άνοιγμα της κοινωνίας στην εσωστρέφεια του σημερινού κόσμου.

Η απουσία μιας απόπειρας για μια τέτοια φιλοσοφία σήμερα πιθανών να εγκαταλείψει τις κοινωνίες στη τυραννία που επωάζουν τα φοβικά σύνδρομα που υπαγορεύει το δόγμα της ασφάλειας (βασισμένο στην εξίσωση λιγότερη ελευθέρια – περισσότερη ασφάλεια) που συστηματικά και αναπόφευκτα προωθεί τον εκφασισμό των κοινωνιών και την απαξίωση ακόμη και των επιτευγμάτων του δυτικού φιλελευθερισμού. Σε αυτή την κατεύθυνση η αριστερά οφείλει στο τέλος να αναζητήσει τα όρια της σαν τέκνο του δυτικού πολιτισμού, να αναγνωρίσει τη πεπερασμένη φύση της, αλλιώς κάθε ελπίδα που η ίδια γέννα θα θανατώνεται επαναλαμβανόμενα από την κατάρα της αυταξίας. Η Αριστερά ηττήθηκε σε μια εποχή που η πολιτική επιβιώνει ηττημένη στο σύνολο της. Για αυτό και μόνο, ο στόχος του αύριο δεν μπορεί να είναι μια πεζή αντιπαράθεση με τον κόσμο του σήμερα. Περισσότερο δημιουργική ίσως τελικά να είναι η ανάκτηση της πολιτικής ως τόπο, όπου το ανθρώπινο πνεύμα συναντιέται με τη σκέψη, τις ιδέες, τη φιλοσοφία και τελικά την ύπαρξη. Μια κοσμογονία, η περιγραφή της οποίας ως Αριστερής, ίσως να είναι πια αδόκιμη. Δεν χρειάζεται να το φοβόμαστε αυτό περισσότερο από όσο μπορούμε να το επιθυμούμε.

Αποστόλης Φωτιάδης

24/03/2010

Advertisements
  1. «Η κρίση είναι μια κρίση συνείδησης.
    Ο άνθρωπος παραμένει όπως ήταν.
    Και έχει φτιάξει μια κοινωνία με όλα αυτά τα χαρακτηριστικά»

    «Η πραγματική αλλαγή είναι μια αλλαγή στη συνείδηση»,
    (Κρισναμούρτι)
    Δείτε: thezeitgeistmovement και ένα σπουδαίο ντοκιμαντέρ

    Πολύ σημαντικά τα νοήματα του παραπάνω κειμένου.

    «Η συνδιαλλαγή με την εξουσία δεν παράγει πολιτική. Η εξουσία είναι απολίτικη». Όλοι το ξέρουμε, κι όμως επιμένουμε…
    Ο πραγματικός «Αριστερός» είναι απέναντι! ΚΑι πάντα θα βρίσκεται απέναντι!

    Μια «νέα φιλοσοφία», ένα μεγάλο, παγκόσμιο κοινωνικό ρεύμα, μια επανάσταση των μέσων, των λόγων και των συνειδήσεων είναι εφικτή. Όχι ως ελπίδα… Ο άνθρωπος εξελίσσεται πνευματικά και τεχνολογικά. Ποτέ δε μένει στάσιμος.
    Η οικονομική χούντα των ημερών, με τα παράλογα αναπτυξιακά και χρηματοπιστωτικά της εργαλεία, κάποια στιγμή θα πέσει.

    Είμαι βέβαιος στην ύπαρξη ενός εναλλακτικού μοντέλου ανάπτυξης. Στην απέλευθέρωση μας από δεσμά και θεσμούς. Ένα πράγμα με προβληματίζει.. όχι αν θα τα καταφέρουμε, αν φτάσει η στιγμή που είναι πολύ αργά…

    Αλλά και τότε, στα παιδιά μου, θα πω: «Εμείς δεν επιλέξαμε τον άλλο δρόμο» Όχι, η «κακή ανθρώπινη» φύση μας…

  1. No trackbacks yet.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: