Διλήμματα πίσω από την κάμερα, απαντήσεις στην τηλεοπτική αισθητική

Αγωνία και θάνατος μπροστά στην κάμερα. Το τρεμούλιασμα της εικόνας. Ο Ισπανός Αλμπέρτο Άρσε μαζί με τον Παλαιστίνιο Μουχαμάντ Ρουτζάιλα αποτυπώνουν στην οθόνη την επιχείρηση «Συμπαγές μολύβι», που εξαπέλυσαν οι Ισραηλινοί στη Λωρίδα της Γάζας τον Δεκέμβριο του 2008, με χιλιάδες νεκρούς, ανάμεσά τους πολλά παιδιά. «Κυνηγώντας ελέφαντες» ο τίτλος της ταινίας (δανεισμένος από το δοκίμιο του Οργουελ του 1948 «Shooting an elephant»).

Το 12ο Διεθνές Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης – Εικόνες του 21ου Αιώνα που ολοκληρώνεται σήμερα, με τις 189 ταινίες του προγράμματός του, επιμένει να θέτει δύσκολα ερωτήματα, που σπάνια έχουν μονοσήμαντη απάντηση, και να προβάλλει «ενοχλητικές» εικόνες. Στις «Αφίξεις» των Κλοντίν Μπορίς και Πατρίς Σανιάρ, δύο έμπειρων Γάλλων κινηματογραφιστών που γυρίζουν ταινίες τα τελευταία τριάντα χρόνια, η κάμερα εστιάζει σε ένα κέντρο υποδοχής μεταναστών, στη Γαλλία, μέσα στο «φρούριο Ευρώπη». Οι σκηνοθέτες δεν κάνουν απλώς «ρεπορτάζ» αλλά για έξι μήνες ζουν την καθημερινότητα της γραφειοκρατίας και της απελπισίας με τους κοινωνικούς λειτουργούς της υποδοχής και τους μετανάστες, που φτάνουν από παντού, είτε κρυμμένοι σε φορτηγά είτε με κανονικές αεροπορικές πτήσεις.

Ακριβώς για τη σημασία του «βλέμματος» πίσω από την κάμερα μίλησε και ο σκηνοθέτης Χρήστος Καρακέπελης («Το σπίτι του Κάιν») στην ημερίδα που διοργανώθηκε την περασμένη Δευτέρα στο πλαίσιο του Φεστιβάλ, με θέμα «Ντοκιμαντέρ καταγραφής και τεκμηρίωσης: Ηθικά διλήμματα στην ψηφιακή εποχή»: «Το ντοκιμαντέρ δεν είναι ρεπορτάζ, δεν χρειάζεται πληροφορίες αλλά αισθήσεις. Η τηλεοπτικοποίηση της κινηματογραφικής παραγωγής και η μαζικοποίηση που έχει επιβληθεί από τους τηλεοπτικούς σταθμούς έχουν υποβαθμίσει την εμβάθυνση στην πραγματικότητα και την ουσία, που ήταν χαρακτηριστικό του κινηματογραφικού ντοκιμαντέρ», τόνισε χαρακτηριστικά ο Χρήστος Καρακέπελης, που συνέχισε αμφισβητώντας τον μύθο για την ευελιξία της νέας τεχνολογίας: «Το βίντεο, με την αμεσότητα χρήσης που επιβάλλει μέσω της ευκολίας του rec και του pause, παρασύρει τον ντοκιμαντερίστα να καταγράφει άπειρες ώρες υλικού ελπίζοντας πως αυτό το άναρχο υλικό θα γίνει στο τέλος μια ολοκληρωμένη ταινία. Πιστεύω, αντίθετα, πως θα πρέπει να κινηματογραφούμε περιορισμένα και με αυστηρότητα. Απουσιάζει από το βίντεο η αισθητική και η πλαστικότητα».

Ο δημοσιογράφος και συντονιστής της ημερίδας Ματθαίος Τσιμιτάκης μίλησε για τις αλλαγές που συντελούνται στα «μέσα μαζικής απεύθυνσης»: «Ζητήματα όπως ποιος ελέγχει τα μέσα, ποιος πληρώνει την παραγωγή μιας ταινίας που μιλά για την πραγματικότητα και με ποιους όρους, ποιος καταναλώνει το προϊόν και με ποια κριτήρια, όλα αυτά σχετίζονται με την τεχνολογία και την οικονομία των μέσων της κινούμενης εικόνας, είτε μιλάμε για τη σκοτεινή αίθουσα ή ακόμη και για το Διαδίκτυο. Η ψηφιακή τεχνολογία ενοποιεί επιμέρους τεχνολογίες (κείμενο, εικόνα, ήχος), εκτοπίζει Μέσα με φυσικούς περιορισμούς όπως είναι το χαρτί ή το αναλογικό σήμα, αποδεσμεύει το περιεχόμενο από το Μέσο που το φέρει και ωθεί αυτό που αποκαλούμε μια πορεία σύγκλισης των επιμέρους Μέσων…».

Ο σκηνοθέτης και παραγωγός Πίτερ Γουιντόνικ, που είχε συνεργαστεί στο παρελθόν με τον Νόαμ Τσόμσκι στο ντοκιμαντέρ «Κατασκευάζοντας συναίνεση», έθεσε και αυτός από την πλευρά του το κρίσιμο ερώτημα: «Πρέπει πάντα να αναρωτιόμαστε ποιον υπηρετεί το ντοκιμαντέρ που φτιάχνουμε, ποιος το χρηματοδοτεί και για ποιο σκοπό. Μπορούμε να κάνουμε ταινίες για οποιοδήποτε θέμα, όσο ακραίο και αν είναι; Πόσο ουδέτερη είναι η παρουσία μας;».

Η καθηγήτρια του τμήματος Κινηματογράφου και Media του Πανεπιστημίου Sussex και παραγωγός Βίλμα ντε Γιονγκ έδωσε έμφαση στον σύγχρονο ρόλο της τηλεόρασης, που έχει περιοριστεί «στην εξυπηρέτηση διαφημιστικών συμφερόντων με αποτέλεσμα να επηρεάζεται καταλυτικά το τελικό αποτέλεσμα των προϊόντων των καναλιών, ένα από τα οποία είναι και το ντοκιμαντέρ. Σου ζητούν να κάνεις το έργο σου πιο ελκυστικό, στρογγυλοποιημένο, για να αρέσει σε μεγαλύτερο κοινό, για να το πουλήσουν σε περισσότερους διαφημιστές και να μεγιστοποιήσουν τα κέρδη τους».

Υποστήριξε πως το Διαδίκτυο δημιούργησε ένα νέο δυναμικό κοινό που έχει άποψη, αλλά ταυτόχρονα προκάλεσε μια τάση επιδειξιμανίας. «Οι άνθρωποι προβάλλουν τη ζωή τους στο youtube, ‘ανεβάζουν’ ακατέργαστο υλικό προσωπικών τους στιγμών χωρίς εμφανή λόγο και αιτία. Η ραγδαία εξάπλωση της πορνογραφίας είναι ένα ξεκάθαρο παράδειγμα αυτής της τάσης».

Ποιος κερδίζει απ’ όλα αυτά; Η «σοφτ» τηλεοπτική πορνογραφία του μπερλουσκονισμού που κυριάρχησε προτού ακόμη ο Καβαλιέρε αποφασίσει να διεκδικήσει την εξουσία, είναι το θέμα στην ταινία «Βιντεοκρατία» του γεννημένου στην Ιταλία Έρικ Γκαντίνι, που τώρα πια ζει και δουλεύει στη Σουηδία: Στο τηλεοπτικό μίξερ η συστηματική προβολή ημίγυμνων γυναικών και εύκολης «ψυχαγωγίας» λειτουργεί ως βραχίονας πολιτικού μάρκετινγκ που προπαγανδίζει το «μήνυμα»: «Περάστε καλά και ξεχάστε ‘προσωρινά’ τη σκληρή πραγματικότητα». Ένα πολιτικό «πείραμα» τεράστιας κλίμακας εξελίσσεται τα τελευταία τριάντα χρόνια, ώστε η επιλογή μιας τηλεπαρουσιάστριας για τη θέση της υπουργού Ισότητας να μην εκπλήσσει πλέον κανέναν.

Στα «καθ’ ημάς», τέσσερα χρόνια πριν, με τους «Γαμπρούς» της «Sugar Town», η «γκρίζα» περσόνα του δημάρχου Ζαχάρως Πανταζή Χρονόπουλου είχε γίνει γνωστή στο πανελλήνιο, ώστε να κεφαλαιοποιήσει αυτή την αμφίβολη δημοτικότητα την ώρα της καταστροφής, στις φονικές πυρκαγιές της Πελοποννήσου. Τώρα, ο σκηνοθέτης εκείνης της ταινίας, ο Κίμων Τσακίρης, επιστρέφει πιο υποψιασμένος για τις σκοτεινές διαδρομές των τοπικών παραγόντων, στον τόπο του εγκλήματος, με το «Sugar Town – Η επόμενη μέρα».

Όπως ανέφερε ο Τσακίρης εδώ στο Φεστιβάλ, στην περιβαλλοντική ημερίδα «Η Γη μετά την Κοπεγχάγη», αυτό που ονομάζουμε περιβαλλοντική καταστροφή έχει άμεση σχέση με την επιδίωξη του βραχυπρόθεσμου κέρδους, από τη στιγμή που το περιβάλλον αντιμετωπίζεται σαν προϊόν. «Πήγαμε στην Ηλεία μετά την εκδήλωση της πυρκαγιάς καθώς μας ενδιέφερε να δούμε τι θα συμβεί την επόμενη ημέρα. Επιχειρήσεις και ιδιώτες προσπάθησαν στο όνομα της ανάπτυξης να αγοράσουν καμένες εκτάσεις γης για να χτίσουν σπίτια και ξενοδοχεία».

Αλλά οι σημαντικές ταινίες είναι πολλές στο φετινό Φεστιβάλ. Θα συνεχίσουμε την Τρίτη.

Του Κ Τερζή, απο την Αυγή)

Advertisements
  1. Deite kai sta extras tis tainias «to shoot an elepahant» sto site, tin fotografiki doulia tis Stefania Mizara…

  1. No trackbacks yet.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: