H Κρίση του Τύπου (ΙΙ)

Τα “παλιά” ΜΜΕ σε νέες περιπέτειες

Κατά τη δεκαετία του ’90 και την πρώτη περίοδο του Παγκόσμιου Ιστού (web 1,0) φαινόταν πως δίπλα στις μηχανές αναζήτησης πληροφοριών (Google, Yahoo, MSN) μπορούσαν να υπάρξουν ιστοσελίδες που θα συγκέντρωναν και θα διένειμαν περιεχόμενο με βάση τα χαρακτηριστικά του δυνητικού τους κοινού. Οι Πύλες (portal), λειτουργούσαν σαν οδηγοί ανακατεύθυνσης σε σελίδες που δημιουργούνταν στο διαδίκτυο για κάθε ενδιαφέρον (απο αυτοκίνητα έως ζώδια) και ταυτόχρονα σαν πηγές της τρέχουσας ειδησεογραφίας. Τα έσοδα έρχονταν απο τη διαφήμιση και τα portal θεωρήθηκαν δυνητικοί απόγονοι των εφημερίδων. Οι λόγοι για τους οποίους απέτυχαν είναι πολλοί. Συνοπτικά:

Οι διαφημίσεις ήρθαν μεν, αλλά ήταν χαμηλής απόδοσης. Οι προβλέψεις του τότε προέδρου του media lab του ΜΙΤ και κυβερνογκουρού Μιχάλη Δερτούζου, για την κατασκευή της ψηφιακής αγοράς, που θα δημιουργούσε ευνοικό περιβάλλον, δεν επιβεβαιώνονταν. Ο τραπεζικός κλάδος δεν ανέπτυσσε προιόντα online αγορών, όπως προπληρωμένες κάρτες, τα ζητήματα ασφαλείας ήταν ακόμα σοβαρά και τα ΜΜΕ αναπτύσσανε μια παραφιλολογία τεχνολογικού ντετερμινισμού απο την μια ή φοβίας απο την άλλη.

Αυτό που κυρίως συνέβη όμως ήταν η σημαντική αύξηση της χωρητικότητας των δικτύων (ευρυζωνικότητα) που επέτρεψε την ανάπτυξη εφαρμογών βίντεο σε μαζική κλίμακα και η ταυτόχρονη αύξηση των χρηστών. Η .com οικονομία κατέρευσε, αποδεικνυόμενη άλλη μια χρηματιστηριακή φούσκα ενώ η ανάγκη για εξειδίκευση που δημιουργήθηκε απο την αύξηση περιεχομένου και χρηστών ώθησε τα media να επενδύσουν στην διαδικτυακή εκδοχή των ήδη υπαρχόντων και καταξιωμένων εμπορικών τίτλων τους. Οι εφημερίδες θα παρέμεναν και στο διαδίκτυο, “εφημερίδες”. Αλλά τι σημαίνει αυτό;

Αποκεντρωμένα δίκτυα απέναντι σε συγκεντρωτικούς μηχανισμούς

Στη δεύτερη φάση του διαδικτύου που ακολούθησε την κατάρευση της .com οικονομίας (Web 2,0) κάθε χρήστης είναι δυνητικός παραγωγός και καταναλωτής πληροφοριών ταυτόχρονα, κάτι που αλλάζει ριζικά τη σχέση παραγωγής και κατανάλωσης ενημέρωσης. Η Αλληλεπίδραση ως κινητήριος δύναμη της ανάπτυξης του Μέσου, οδήγησε σε κοινωνικά μοντέλα επικοινωνίας, με αποκορύφωμα τα λεγόμενα κοινωνικά δίκτυα (facebook, twitter, blogs) αλλά και την οικονομία της προσφοράς, του μοιράσματος και της συνεργασίας πουέδειξε να απειλεί τις παραδοσιακές βιομηχανίες (πνευματικά δικαιώματα, peer to peer4 δίκτυα κοκ). Κάθε χρήστης εκτίθεται σε πολύ περισσότερες πληροφορίες και κυρίως πληροφορίες που έρχονται από πολύ διαφορετικές πλευρές, από ότι ο καταναλωτής του παραδοσιακού ενημερωτικού προϊόντος. Το συγκεντρωτικό σύστημα των παραδοσιακών Μέσων δέχεται ισχυρά πλήγματα, από την ανάδυση αποκεντρωμένων δικτύων διακίνησης πληροφοριών. Το προϊόν του θρυματίζεται και διαχέεται στον κυβερνοχώρο και οποιαδήποτε ψηφιακή συσκευή μπορεί να το αναπαράγει.

Ειδήσεις αναμεμειγμένες με πληροφορίες κάθε είδους ταξιδεύουν ταχύτατα σε ψηφιακές εφαρμογές ή συσευές και φτάνουν στους αποδέκτες τους χωρίς την επεξεργασία, το πλαίσιο ή τη σφραγίδα πιστοποίησης, απαραίτητα, που τα συνοδεύει στον κόσμο των παραδοσιακών Μέσων. Ενα ψήφισμα μπορεί να φτάσει ανώνυμα στο κινητό σας, η να πληροφορηθείτε την είδηση για την βιαιη καταστολή μιας διαδήλωσης στο Ιράν απο το Facebook και οχι απο το… Reuters. Αυτό που αποκαλούσαμε μέχρι πρότινος “βιομηχανία παραγωγής ενημέρωσης” έχει αντικατασταθεί απο ένα πολύπλοκο δίκτυο πληροφοριών, ένα “οικοσύστημα επικοινωνίας και ενημέρωσης”.

Οι εφημεριδες απέναντι στις δομικές αλλαγές

Σε ένα περιβάλλον, όπου ο τεχνολογικός παρονομαστής είναι κοινός (ψηφία και οθόνες) και τα μέσα πολλαπλασιάζονται χάρη σε αυτόν (νέες συσκευές για κάθε χρήση), οι ορισμοί εφημερίδα, τηλεόραση, ραδιόφωνο, αφορούν περισσότερο το περιεχόμενο που διακινεί ένας οργανισμός ενημέρωσης, τον τρόπο με τον οποίο οργανώνει αυτό το περιεχόμενο, την οπτική του πάνω στην επικαιρότητα και τη λειτουργία που επιτελεί. Τα περισσότερα μοντέλα σήμερα συγκλίνουν στην αντίληψη οτι οι οργανισμοί ενημέρωσης πρέπει να μπορούν να υποστηρίξουν μια πολυμεσική εκδοχή τους (διάθεση περιεχομένου σε πολλά μέσα ταυτόχρονα). Χρειάστηκαν χρόνια πειραματισμών όμως για να φτάσουμε ως εδώ.

Στον καμβά της οθόνης και κάτω απο τα λογότυπα τους οι εφημερίδες μετέφεραν απο νωρις την ύλη τους δωρεάν στο διαδίκτυο ή πειραματίστηκαν με συνδρομητικά μοντέλα. Τα τελευταία απέτυχαν γιατί ήταν ήδη άφθονες οι διαθέσιμες πηγές δωρεάν ενημέρωσης. Ο ακαριαίος χαρακτήρας του διαδικτύου, ανάγκασε τις ιστοσελίδες να αυτονομηθούν και να συστήσουν νέα προιόντα, συμπληρωματικά στις έντυπες εκδόσεις, με ανεξάρτητες συντακτικές ομάδες και συνεχή ροή ειδήσεων. Οι εκδόσεις αυτές πλούτισαν με συνεχή ειδησεογραφία προερχόμενη κυρίως απο τα πρακτορεία ειδήσεων, τμήματα γραφικών, χρηστικούς οδηγούς και τμήματα βίντεο τα οποία διεξάγουν δικές τους παραγωγές.

Η πρώτη ρητορική για τον “θάνατο των εφημερίδων” εξαιτίας του διαδικτύου γρήγορα αντικαταστάθηκε απο την αισιοδοξία οτι στην πραγματικότητα αυτό λειτουργεί προωθητικά για τις έντυπες εκδόσεις. Η παραπάνω ανάγνωση είναι ομως στην πραγματικότητα λάθος ακριβώς επειδή θεωρεί ως κέντρο τα ίδια τα Μέσα. Για τους παραλήπτες της ενημέρωσης το θέμα δεν βρίσκεται εκεί. Ζητούν πρόσβαση στις πληροφορίες που θεωρούν πολύτιμες και τις λαμβάνουν με τον πιο πρόσφορο τρόπο. Αν οι δυνατότητες για κάτι τέτοιο είναι πολλές, απλώς τις αξιοποιούν. Και στο νέο επικοινωνιακό οικοσύστημα είναι απλώς εξαντλητικά πολλές.

Σύγκλιση

Οι πρόσφατες εξελίξεις δείχνουν οτι στις παραδοσιακές εφημερίδες γίνεται συνειδητό πια οτι πρέπει να μεταλλαχθούν σε κάτι νέο αν θέλουν να επιβιώσουν. Οι New York Times πρόσφατα αποφάσισαν να τοποθετήσουν στον ίδιο χώρο τους συντάκτες του εντύπου με του συντάκτες της σελίδας τους στο internet. Οπως εξήγησε σε βίντεο που αναρτήθηκε στην ιστοσελίδα της εφημερίδας ο Τζίμ Ρόμπερτς, αρχισυντάκτης της ηλεκτρονικής έκδοσης, κάθε πρωί διεξάγεται κοινή συντακτικη σύσκεψη ενω καθ’όλη τη διάρκεια του 24ωρου οι ειδήσεις που φτάνουν στην εφημερίδα δημοσιεύονται αμέσως στην ιστοσελίδα. Μια ελαφρώς διευρυμένη εκδοχή τους ακολουθεί την επόμενη μέρα στο φύλο. Το γραφείο ρεπορτάζ λειτουργεί πλέον σε 24ωρη βάση, ενω οι συντάκτες της ιστοσελίδας έχουν εκπαιδευτεί να χειρίζονται και προγράμματα μοντάζ για ήχο και εικόνα.

Στον ίδιο δρόμο ακολουθούν και άλλες μεγάλες εφημερίδες όπως η Daily Telegraph και η LeMonde, ενω ο μεγαλοεκδότης Ρούπερτ Μέρντοχ ψάχνει τρόπους να χτυπήσει την μηχανή αναζήτησης google η τουλάχιστον να της αφαιρέσει την δωρεάν προσβαση στο περιεχόμενο που παράγει ο εκδοτικός κολοσσός του. Ταυτόχρονα οι εφημερίδες ενσωματώνουν bloggers και σχόλια στις ιστοσελίδες τους, τις οποίες συνδέουν με τα κοινωνικά δίκτυα όπως το facebook ή το twitter. Ειδικά για το τελευταίο αναπτύσσονται ροές ειδήσεων αφού όπως φάνηκε τα τελευταία δυο χρόνια το κανάλι αυτό ήταν σε πολλές περιπτώσεις ταχύτερο απο τα οργανωμένα πρακτορεία ειδήσεων (Αϊτή, Βιρμανία, Ιράν, Αθήνα – Γρηγορόπουλος). Οι παλιές εφημερίδες μετατρέπονται σε πολυμεσικούς οργανισμούς παραγωγής ειδήσεων, με αιχμή τα ειδησεογραφικά τους πόρταλ και τα κοινωνικά χαρακτηριστικά τους.

Ο λόγος αυτής της σύγκλισης βρίσκεται – ξανά- στη φύση της ψηφιακής τεχνολογίας. Ο κώδικας στον οποίο προγραμματίζουμε ιστοσελίδες είναι “κείμενο”. Εντολές που καταλαβαινουν οι μηχανές κάνοντας υπολογισμούς και μπορούν να οργανώσουν σε ένα οπτικό αποτέλεσμα στην οθόνη. Αν οι εφημερίδες οργανώνανε το περιεχόμενο τους βάσει των φυσικών περιορισμών (χαρτί) και της ιδεολογίας τους, σήμερα η πρώτη παράμετρος εκλείπει (δεν υπάρχουν περιορισμοί χώρου στο διαδίκτυο – άρα δυνητικά μπορούν να υπάρξουν τα πάντα). Και το δεύτερο κριτήριο όμως βάλλεται. Στο οικοσύστημα των υπερ-μεσων (hypermedia) κριτήρια είναι η οργάνωση του περιεχομένου βάσει της λειτουργίας των μηχανών και οι γενικότερες εξελίξεις στο τοπίο του διαδικτύου, όπως αυτές προκύπτουν απο τον κόσμο του λογισμικού και των μεγάλων εταιριών πληροφορικής. Η Google μόνο τους τελευταίους μήνες έχει παρουσιάσει τρείς νέους τρόπους δικτύωσης, ενημερωσης και οργάνωσης των εισερχομένων πληροφοριών. Πολλές απο αυτές τις πληροφορίες παράγονται απο τα παραδοσιακά Μέσα. Ποιός ελέγχει αυτές τις πληροφορίες; Ο χρήστης κατά μια άποψη, οι πολυεθνικές του λογισμικού κατά μια άλλη. Αυτό που έχει σημασία είναι οτι ένα κομμάτι της δουλειάς των ΜΜΕ φεύγει απο τα χέρια τους πλέον.

Advertisements
  1. No trackbacks yet.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: