Ο Αγιος Βασίλης ήρθε σήμερα στο Σχολείο, αλλά δεν ήταν αυτός

Ενα χρόνο μετά φουντώνει ξανά η συζήτηση γύρω απο το «τι συμβαίνει» στην κοινωνία μας, το ρόλο της βίας, το ρήγμα του Δεκέμβρη κοκ. Ολα ξαναβάζουν το θέμα του πολιτικού και της συμμετοχής. Πριν δυο μέρες μου έστειλε το παρακάτω κείμενο η καλή μου φίλη Αγγελική Γαζή.

MΑΜΑ, Ο ΑΓΙΟΘ ΒΑΣΙΛΗΘ  ΗΡΘΕ ΘΗΜΕΡΑ ΘΤΟ ΘΧΟΛΕΙΟ 
Αλλά  δεν ήταν αυτόθ:  Ήταν η μαμά της  Κθένιαθ»

Της Αγγελικής Γαζή 

Απόσπασμα από την αφήγηση ενός παιδιού  ανάμεσα στις στάσεις του Μετρό  Μέγαρο Μουσικής – Σύνταγμα με την  συνοδεία ενός κουτσοδόντικου χαμόγελου. Ο Άγιος  Βασίλης ήταν η μαμά της Ξένιας και από κάπου εδώ αρχίζουν σιγά σιγά να καταρρέουν και παράλληλα να εγκαθίστανται ο μύθος και η μαγεία της καταναλωτικής κοινωνίας μας.
Με αφορμή τα παραπάνω λόγια του μικρού κοριτσιού  προσπαθώ να ερμηνεύσω και να κατανοήσω τα γεγονότα του περσινού Δεκέμβρη που εξήγειραν ποικιλότροπες αντιδράσεις, την ώρα που η βία σέρνονταν πάνω από την Αθήνα. 

Καταναλωτική  κοινωνία – Κοινωνία της Αφθονίας 

 Αναρωτήθηκε ποτέ κανείς από εμάς από πότε το όνομα του Αγίου Βασιλείου της Καισαρείας συνδέθηκε με τον χοντρό Άγιο που μπαίνει από τις καμινάδες και έχει στο σάκο του δώρα για όλα τα παιδιά του κόσμου?
Σκέφτηκε άραγε ποτέ κανείς από μας ότι τα δώρα του Αγίου Βασίλη δεν φτάνουν εν τέλει για όλους όσους μοιραζόμαστε τον μύθο του και ότι κάποιοι από εμάς θα μείνουμε πάλι φέτος με την έλλειψη του?
Οι πρώτες αυτές απορίες και διαπιστώσεις μας οδηγούν αναπόφευκτα στην έννοια της κατανάλωσης, όπως αυτή εμφανίζεται στις δυτικές και όχι μόνο κοινωνίες: ένας φυλετικός μύθος, η ηθική της ανθρωπότητας σήμερα. Παραθέτω  δυο αποσπάσματα, ορισμούς, έναν κοινωνιολογικό και έναν λογοτεχνικό, της κοινωνίας της κατανάλωσης, της κοινωνίας της αφθονίας:

«Όπως η μεσαιωνική κοινωνία ισορροπούσε πάνω στον Θεό ΚΑΙ πάνω στον διάβολο, έτσι και η δική μας ισορροπεί πάνω στην κατανάλωση ΚΑΙ πάνω στην καταγγελία της κατανάλωσης. Και γύρω από τον διάβολο μπορούσαν να οργανωθούν αιρέσεις και σέκτες μαύρης μαγείας. Η δική μας μαγεία είναι λευκή1, καθώς δεν είναι πια δυνατή η αίρεση μέσα στην αφθονία. Είναι η προφυλακτική λευκότητα μιας χορτασμένης κοινωνίας, μιας κοινωνίας χωρίς ίλιγγο και χωρίς ιστορία, χωρίς μύθο άλλον από τον εαυτό της»2

«Δώστε του όλες τις οικονομικές ικανοποιήσεις, για να μην έχει τι άλλο να κάνει παρά να κοιμάται, να καταβροχθίζει μπριός και να πασχίζει να επιμηκύνει την παγκόσμια ιστορία, παραφορτώστε τον με όλα τα αγαθά της γης και βυθίστε τον στην ευτυχία μέχρι της ρίζες των μαλλιών του: μικρές μπουρμπουλήθρες θα σκάζουν στην επιφάνεια αυτής της ευτυχίας, όπως στην επιφάνεια του νερού»3

Θεωρούμε λοιπόν σαν πρώτο δεδομένο ότι ζούμε σε μια κοινωνία όπου η ολική οργάνωση της καθημερινότητας περνά μέσα από την ύλη, μέσα από την κατανάλωση, την ολική ομοιογενοποίηση, όπου όλα ξεπερνιούνται μέσα από την ευκολία, την διαφάνεια μιας εφήμερης και χωρίς βάσεις ευτυχίας, μιας ευτυχίας χωρίς προσπάθεια, που ορίζεται μόνο από την λύση ή την κατάργηση των εντάσεων. Αν αυτό το κατανοήσουμε, το αποδεχτούμε και το συμφωνήσουμε έχουμε διανύσει ένα τεράστιο βήμα: Μπορούμε να αναγνωρίσουμε τον εαυτό μας ως το άτομο που βλέπει το είδωλό του στον καθρέπτη της βιτρίνας που σπάζει το τζάμι. 

Το  Είδωλο του Καταναλωτή στον Καθρέπτη της  Σπασμένης Βιτρίνας

Και για  να γίνω περισσότερο κατανοητή:

Η καταναλωτική κοινωνία δεν είναι τίποτε περισσότερο  πέρα από μια κοινωνία μέριμνας, καταστολής, ειρήνης και παράλληλα κοινωνικής βίας.

Ξαφνιαστήκαμε από τα επεισόδια στην Αθήνα, καταγγείλαμε την «ανεξήγητη» τάχα βία, αναρωτηθήκαμε για την παραβίαση της ατομικής ιδιοκτησίας, για τα καμένα αυτοκίνητα (αφού δεν ήταν ακριβά), για τα καμένα μαγαζιά (αφού δεν ήταν πολυεθνικές), για τα καμένα χριστουγεννιάτικα δέντρα, τι δουλειά έχουν τα παιδιά των Βορείων Προαστίων στα Εξάρχεια, γιατί τα καμένα Ιδρύματα, οι Βιβλιοθήκες, τα Πανεπιστήμια ως ναοί της γνώσης, γιατί δεν υπήρξε καταστολή, προστασία από την κυβέρνηση, πού ήταν η αστυνομία στα επεισόδια;
Λησμονήσαμε όμως ή και στάθηκε αδύνατο  να αντιληφθούμε και να πούμε με λόγια το προφανές:  Ότι η ανεξήγητη βία πρέπει να μας κάνει να επανεξετάσουμε τις ιδέες μας για την αφθονία καθώς η βία και η αφθονία συμβαδίζουν και πρέπει να αναλυθούν μαζί.

Αυτή η  μορφή βίας και ανομίας εκκρίνεται από τον πλούτο και την ασφάλεια, από την ευημερία. Είναι δυο  έννοιες άμεσα συνυφασμένες από  το γεγονός ότι είναι και οι δυο ΧΩΡΙΣ ΣΚΟΠΟ ΚΑΙ ΧΩΡΙΣ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ.
Ο παραπάνω ισχυρισμός ακούγεται ίσως αντιφατικός  αλλά δεν μαρτυρά τίποτε περισσότερο  πέρα από την επισφαλή ισορροπία  πάνω στην οποία είναι στηριγμένη η τάξη των πραγμάτων σήμερα.
Η βία που βιώσαμε τον περασμένο Δεκέμβρη (και ίσως ακόμη και τον φετινό) δεν είναι τίποτε περισσότερο πέρα από την βία που έχει εμβολιαστεί στην καθημερινότητα του σύγχρονου ανθρώπου, στην καθημερινότητα όλων μας.

Πρόκειται στην πραγματικότητα όχι για ένα  πρόβλημα κοινωνικής ανισότητας αλλά για πρόβλημα αντιφάσεων της αφθονίας. Η ηθικολόγοι αδυνατούν να κατανοήσουν ότι η αφθονία δεν είναι ο παράδεισός μας, δεν είναι η ελευθερία μας και δεν είναι κάτι δεδομένο. Το θέμα όλων μας είναι οι καταστροφές των περιουσιών. Κανείς όμως δεν αναρωτήθηκε από πότε αυτές οι περιουσίες θεωρούνται δεδομένες. Και τι άραγε σημαίνει περιουσία;

Για τους ηθικολόγους το ουσιώδες είναι η πραγματική αφθονία αρκεί να μεταβούμε από την νοοτροπία της φτώχειας στην νοοτροπία της αφθονίας. Αυτό όμως σημαίνει ότι πρέπει να δεχτούμε την υπόθεση ότι η αφθονία είναι ελευθερία. Αν όμως η αφθονία ήταν ελευθερία, τότε οποιαδήποτε μορφή βίας στην κοινωνία της κατανάλωσης απλά δεν θα υπήρχε. Στην περίπτωση όμως που η αφθονία ή η μεγέθυνση με άλλα λόγια (με όλες τις μορφές – Αη Βασίληδες με δώρα, τεράστια φωταγωγημένα Χριστουγεννιάτικα δέντρα, βιτρίνες φορτωμένες με λογής άχρηστα πράγματα, ετικέτες, πλήθος εδεσμάτων και γεύσεων, σκάνδαλα, βίλες, αυτοκίνητα, υψηλόμισθα στελέχη κ.τ.λ.) είναι καταναγκασμός, τότε η βία είναι αυτονόητη και επιβάλλεται λογικά.

Όσο πιο  άγρια είναι, όσο περισσότερο χωρίς αντικείμενο, όσο περισσότερο άμορφη τόσο οι καταναγκασμοί τους οποίους αμφισβητεί είναι περισσότερο αδιατύπωτοι, ασυνείδητοι, ακατανόητοι: είναι οι καταναγκασμοί της «ελευθερίας», της ελεγχόμενης προσπέλασης στην ευτυχία, της ολοκληρωτικής ηθικής της αφθονίας.
Στην κοινωνία συνεπώς του εμπορεύματος, της  κατανάλωσης και της αφθονίας δεν υπάρχει αντίσταση στο  είναι, δεν υπάρχει αντίδραση στην ύπαρξη, δεν υπάρχει το είδωλο του ατόμου μέσα στον καθρέπτη του γιατί το άτομο καταργείται μέσα από την ίδια την κοινωνία, μέσα από το χρήμα. Δεν βρίσκεται ποτέ αντιμέτωπος με τις πραγματικές του ανάγκες, με το προϊόν της εργασίας του, ούτε καν με το ίδιο το χρήμα. Δεν μετρά την οικονομική του κατάσταση στο πορτοφόλι του αλλά την εξιδανίκευση αυτής μέσω των πλαστικών καρτών του. Ο άνθρωπος σήμερα δεν βρίσκεται αντιμέτωπος με το πρόσωπό του στον καθρέπτη καθώς αδυνατεί να αντικρύσει την οποιαδήποτε μορφή της πραγματικότητας.

Ο καταναλωτής  ορίζεται από ένα παιχνίδι προτύπων, δεν αναγνωρίζει τον εαυτό του στο κάτοπτρο παράλληλα όμως γνωρίζει ότι και αυτό που αντικατοπτρίζεται στον καθρέπτη δεν είναι απλά ένας ξένος. Η διαφορά ανάμεσα σε εμένα και τον άλλον συγχέεται και έχει αντικαταστήσει την ουσία της ταυτότητας.
 Το είδωλο  μας συνεπώς στον καθρέπτη της βιτρίνας είναι η τραγική κατάληξη της κοινωνίας της αφθονίας. Το είδωλό μας που θα θέλαμε να είναι έτσι αλλά μπορεί να είναι και αλλιώς. Και όταν το είδωλο δεν είναι το ιδεατό «ηρωοποιείται» στην θέαση του σπασίματος της βιτρίνας.  Ή ακόμη χειρότερα στην θέασή του στον μεγεθυντικό καθρέπτη της κάμερας.

Είναι λαϊκίστικες οι προτροπές των Υπουργών στους «κουκουλοφόρους» να πετάξουν τις κουκούλες τους γιατί η κοινωνία της αφθονίας είναι αυτή που μας έχει αναγκάσει πολύ πριν να φορέσουμε τις κουκούλες μας. Γιατί πρώτοι οι Υπουργοί φορούν την κουκούλα τους την ώρα ακριβώς που προτρέπουν…
Και ίσως μόνο πια τα μάτια ενός μικρού παιδιού  μπορούν να διακρίνουν (δυστυχώς όλο και πιο σπάνια) με μεγαλύτερη σαφήνεια την αλήθεια των σημείων: 

«ΜΑΜΑ, Ο ΑΓΙΟΘ ΒΑΣΙΛΗΘ ΗΡΘΕ ΘΗΜΕΡΑ ΘΤΟ ΘΧΟΛΕΙΟ.
Αλλά  δεν ήταν αυτόθ:  Ήταν η μαμά της  Κθένιαθ. Την γνώριθα  εγώ αμέσως, από  τα μαλλιά».

Καλά Χριστούγεννα.

Advertisements
  1. No trackbacks yet.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: