Ανθρωπος και Μηχανή 3 – Ο εγκέφαλος

1Είστε γηγενής ή μετανάστης; Αν είστε μεταξύ 15 και 25 ετών, πιθανότατα είστε γηγενής. Αν είστε άνω των σαράντα, τότε μάλλον μεταναστεύσατε στις ψηφιακές τεχνολογίες από τις αναλογικές, κάποια στιγμή της ζωής σας, – πιθανότατα για επαγγελματικούς λόγους. Σε κάθε περίπτωση οι εγκέφαλοι των μεν και των δε, λειτουργούν διαφορετικά. Αυτό τουλάχιστον υποστηρίζει ο Γκάρι Σμόλ, ένας Αμερικανός καθηγητής του Πανεπιστημίου UCLA που εξέδωσε πρόσφατα ένα βιβλίο με τίτλο «iBrain«. Εκεί ο Αμερικανός καθηγητής αναλύει τα πλεονεκτήματα και τους κινδύνους από την χρήση υπολογιστών για τον ανθρώπινο εγκέφαλο, υποστηρίζει ότι μπορούν και οι μεγαλύτεροι σε ηλικία να συμμετάσχουν στην πληροφοριακή επανάσταση και αναρωτιέται αν η χρήση τους θα οδηγήσει τελικά στην εξέλιξη του ανθρώπινου εγκεφάλου, όπως συνέβη προ 300.000 ετών με την εμφάνιση των πρώτων εργαλείων.

«Υπάρχει ένα εγκεφαλικό χάσμα ανάμεσα σε όσους μεγαλώνουν στο περιβάλλον της ψηφιακής τεχνολογίας και όσους αναγκάστηκαν να το υιοθετήσουν κάποια στιγμή της ζωής τους. Πως θα γεφυρώσουμε αυτό το χάσμα; Πως θα αναβαθμίσουμε τις τεχνολογικές ικανότητες των μεγαλυτέρων σε ηλικία και πως θα βοηθήσουμε τους νεότερους να έχουν καλύτερη διαπροσωπική επικοινωνία στον φυσικό κόσμο»; – αναρωτιέται ο καθηγητής σε πρόσφατες δηλώσεις του στον Καναδικό τύπο.

Για την διεξαγωγή της έρευνας του ο Σμόλ κατέγραψε και αποτύπωσε (MRI scans) την εγκεφαλική λειτουργία 12 ανθρώπων ηλικίας από 55 ως 76 ετών που είναι ήδη χρήστες των υπολογιστών και του διαδικτύου. Συνέκρινε τα αποτελέσματα με τα αντίστοιχα μιας ομάδας 12 επιπλέον ανθρώπων με τα ίδια χαρακτηριστικά που όμως είναι νεόφερτοι στο διαδίκτυο. Βρήκε πως τόσο οι μεν, όσο και δε, όταν διάβαζαν βιβλία ενεργοποιούνταν οι περιοχές του εγκεφάλου που σχετίζονται με τη γλώσσα και την ανάγνωση, χωρίς καμιά σημαντική διαφοροποίηση μεταξύ τους. Όταν όμως τους ζήτησαν να πραγματοποιήσουν μια αναζήτηση στο Google, τότε βρέθηκαν σημαντικές διαφορές.

Η ομάδα των χρηστών παρουσιάσε διπλάσια εγκεφαλική δραστηριότητα, ιδιαίτερα στον εμπρόσθιο λοβό, το τμήμα εκείνο του εγκεφάλου που σχετίζεται με την λήψη αποφάσεων και τη σύνθετη λογική. Μια εβδομάδα συστηματικής χρήσης του διαδικτύου αργότερα, η δεύτερη ομάδα (των ανεξοικείωτων με τους υπολογιστές και το διαδίκτυο) άρχισε και αυτή να παρουσιάζει παρόμοια χαρακτηριστικά εγκεφαλικής δραστηριότητας.

Αμφιβολίες και η Θεωρία της εξέλιξης

Η έρευνα του iBrain δημοσιεύεται στο τελευταίο τεύχος του Αμερικανικού περιοδικού Γηριατρικής Ψυχιατρικής και ήδη δοκιμάζει τις επιφυλάξεις και τις ενστάσεις, της διεθνούς νεύρο-επιστημονικής κοινότητας. «Είναι δύσκολο να αποδείξει κανείς ότι η δραστηριοποίηση που παρατηρείται στον εγκέφαλο από τη χρήση του διαδικτύου, δεν μπορεί να προκληθεί και από άλλες δραστηριότητες» δήλωσε στην Βρετανική Τέλεγκραφ, ο καθηγητής του Πανεπιστημίου Ιμπέριαλ του Λονδίνου, Ιγκορ Αλεξάντερ.

Τον Ιούλιο που μας πέρασε ένας blogger ο Νίκολας Κάρ δημοσίευσε μια μελέτη η οποία υποστηρίζει ότι το internet μας κάνει «ηλίθιους». Στο άρθρο του, που έτυχε ιδιαίτερα ευρείας απήχησης, ο Καρ υποστηρίζει ότι οι χρήστες του διαδικτύου αδυνατούν πλέον να συγκεντρωθούν στο βαθύ διάβασμα ενός βιβλίου. «Η ποσότητα της εγκεφαλικής δραστηριότητας δεν μας λέει τίποτα για την ποιότητα της σκέψης» δήλωσε σχολιάζοντας τη μελέτη του Σμόλ στην Chcago Tribune. Συμφωνεί εντούτοις πως το διαδίκτυο «κάτι κάνει» στο μυαλό μας.

Η επίδραση της τεχνολογίας στον ανθρώπινο εγκέφαλο μάλλον δεν εκπλήσσει κανέναν. Το σημαντικότερο ανθρώπινο όργανο είναι δημιουργημένο με μια πλαστικότητα, μια δυνατότητα να προσαρμόζεται στα ερεθίσματα που δέχεται μοναδική. Για παράδειγμα οι μουσικοί αναπτύσσουν περισσότερη «γκρι ύλη» σε περιοχές του εγκεφάλου από τις οποίες ελέγχεται η κίνηση των δακτύλων. Στους εγκεφάλους των αθλητών εμφανίζονται περισσότερο ανεπτυγμένες οι περιοχές που συντονίζουν την όραση με την κίνηση. Εύλογα λοιπόν και όσοι ασχολούνται με τις ψηφιακές τεχνολογίες αναπτύσσουν περισσότερο τους νευρώνες εκείνους οι οποίες σχετίζονται με το φιλτράρισμα πληροφοριών. Αποτελεί αυτό όμως δείγμα εξέλιξης του ανθρωπίνου εγκεφάλου;

«Τριακόσιες χιλιάδες χρόνια πριν, οι άνθρωποι χρησιμοποίησαν τα πρώτα εργαλεία, κάτι που άλλαξε τη φυσιολογία του εγκεφάλου. Οι εμπρόσθιοι λοβοί αναπτύχθηκαν, η γλώσσα και η δυνατότητα σύνθεσης πληροφοριών, εξελίχθηκαν κοκ. Εξέλιξη είναι η δυνατότητα προσαρμογής μας στο νέο περιβάλλον» υποστηρίζει ο Σμόλ στο TechnewsWorld.

Προφυλάξεις

Οι επιστήμονες θα αναρωτηθούν επί μακρόν απ’ότι φαίνεται για αυτό. Είναι σίγουροι όμως ότι θα πρέπει να προσεχθεί ιδιαίτερα η χρήση υπολογιστών και διαδικτύου από τους νεότερους χρήστες του, τους «ψηφιακούς γηγενείς». «Τι συμβαίνει σε έναν εφηβικό εγκέφαλο ο οποίος ακόμη αναπτύσσεται, όταν ξοδεύει εννιά ώρες την μέρα στη χρήση τεχνολογιών» αναρωτιέται ο Σμόλ. «Αν ξοδεύουμε πολύ χρόνο σε μια συγκεκριμένη δραστηριότητα και όχι σε άλλες, όπως είναι η προσωπική επαφή, η κοινωνικοποίηση στο δημόσιο χώρο, τότε είναι βέβαιο πως τα νευρωνικά δίκτυα θα αναπτυχθούν ανάλογα» συμπλήρωσε ο ίδιος. Αν υιοθετήσει κανείς μια Δαρβινική οπτική, εύκολα μπορεί να πει ότι όσοι από την επόμενη γενιά υιοθετήσουν το νέο περιβάλλον επικοινωνίας και παραγωγής που δημιουργείται σήμερα στους υπολογιστές και τα δίκτυα, θα αποκτήσουν και πλεονέκτημα επιβίωσης. Η υπερβολή όμως, όπως έχει ήδη επισημανθεί εμφατικά από ψυχολόγους και ψυχιάτρους μπορεί να οδηγήσει στην απομόνωση, την ανάπτυξη του υπερκινητικού συνδρόμου και την «ατρόφηση» της φυσικής επικοινωνίας με άλλους ανθρώπους. Το μεγαλύτερο ερώτημα παραμένει πως πρέπει να χρησιμοποιηθούν οι νέες ψηφιακές τεχνολογίες στο σχολείο. Ποιος θα είναι ο ρόλος του στην ανάπτυξη του ατόμου.

Αντίθετα, στις μεγάλες ηλικίες, όπου ο εγκέφαλος υπόκειται σε δομικές και λειτουργικές αλλοιώσεις που επηρεάζουν αρνητικά τη γνωστική λειτουργία, οδηγούν σε ατροφία του, μείωση της κυτταρικής δραστηριότητας και δημιουργία συνθηκών για την ανάπτυξη νευρολογικών ασθενειών, -όπως η νόσος Αλτσχάιμερ- φαίνεται πως η χρήση υπολογιστών βοηθάει, όπως βοηθούν τα νοητικά τεστ ή τα πάζλ και τα κουίζ, κρατώντας τον εγκέφαλο σε εγρήγορση.

*το ρεπορτάζ αυτό ακολουθεί δυο προηγούμενα για την σχέση μας με τις νέες τεχνολογίες. Θα τα βρείτε εδώ κι εδώ. Θα ακολουθήσουν και άλλα.

Advertisements
    • phd
    • 13 Νοεμβρίου 2008

    Ενδιαφέρον άρθρο. Ίσως να είναι τραβηγμένο να μιλάμε ακόμα για εξέλιξη. Εξάλλου η πλαστικότητα του εγκεφάλου στη βρεφική αλλά και εφηβική ηλικία είναι γεγονός, αν και τα δυο φαινόμενα είναι διαμετρικά αντίθετα. Στην εφηβεία πραγματοποιείται μια σημαντική μείωση της πυκνότητας της φαιάς ουσίας (το σκεπτόμενο μέρος του εγκεφάλου). Αυτό γιατί γίνεται ένα ξεκαθάρισμα μεταξύ των διασυνδέσεων που υπάρχουν- ποιες θα επικρατήσουν και ποιες θα αχρηστευθούν και θα εξαφανιστούν. Κάτι σαν το φθινοπωρινό κλάδεμα, με γνώμονα την φράση «χρησιμοποίησε το ή πέτα το». Έτσι, ένας νέος που κοιτάει όλη μέρα τηλεόραση θα ευνοήσει άλλο νευρικό δίκτυο από έναν άλλον νέο που ασχολείται με μουσική, αθλητισμό κτλ. Το όφελος είναι να αποκτήσουμε περισσότερη ταχύτητα επεξεργασίας δηλαδή αποτελεσματικότητα. Το ίδιο λοιπόν ισχύει για τη χρήση του νετ κτλ . Το θέμα είναι να αναγνωρίσουμε τα οφέλη που προσφέρει η οικειότητα με τον τεχνολογικό κόσμο (π.χ. μεγαλύτερη ικανότητα διαχείρισης πολλών και διαφορετικών πληροφοριών) και να βαδίσουμε μπροστά γιατί η κλασσική προσέγγιση των πραγμάτων (π.χ. πιο στατική) δεν αρκεί πλέον.

  1. No trackbacks yet.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: