Η εποχή της Φαρμακογενομικής

1 «Η εκδήλωση μιας ασθένειας οφείλεται κατά 70% στο περιβάλλον και τον τρόπο ζωής μας», ενώ «η επιστήμη οδεύει στην κατασκευή φαρμάκων κομμένων και ραμμένων για κάθε ασθενή χωριστά πλέον, προσαρμοσμένα στο προφίλ του καθενός», είναι δύο από τις ανακοινώσεις επιστημόνων που αφορούν όλους μας και συζητήθηκαν ευρέως στο διεθνές συνέδριο βιοχημείας που πραγματοποιήθηκε στην Αθήνα.

«Στο τελευταίο τεύχος του διεθνούς επιστημονικού περιοδικού Journal of clinical oncology δημοσιεύτηκε μια μελέτη για την αντίδραση 54 γυναικών με καρκίνο του μαστού στην ίδια φαρμακευτική ουσία, που τους χορηγήθηκε μεταξύ των ετών 2001 και 2006 και η οποία χρησιμοποιείται ευρύτατα στη θεραπεία του. Τα αποτελέσματα ήταν αποθαρρυντικά. Η ομάδα των Ιταλών επιστημόνων του νοσοκομείου της Πάρμα βρήκε πως μόλις το 25 – 30% ανταποκρινόταν θετικά στο φάρμακο, ενώ το υπόλοιπο 70% κατέληγε στον θάνατο εντός μιας περιόδου 12 έως 48 μηνών. Η αιτία βρισκόταν στα γονίδια. Οι ασθενείς ανήκαν σε πέντε υποομάδες με διαφορετικό γενετικό προφίλ. Η μια από τις τέσσερις ομάδες αντιδρούσε πολύ καλά στη θεραπεία. Οι υπόλοιπες, όχι».

Ο δρ David Houssman, καθηγητής Μοριακής Βιολογίας στο Πανεπιστήμιο του ΜΙΤ, δείχνει στην «Κ» τους στατιστικούς δείκτες με την πορεία των ασθενών, λίγο πριν από την ομιλία του, την περασμένη Τετάρτη, στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, στο πλαίσιο του 33ου διεθνούς και 11ου Ευρωπαϊκού Συνεδρίου Βιοχημείας στο οποίο συμμετείχαν 2.500 επιστήμονες από όλο τον κόσμο. «Μικρές διαφοροποιήσεις στο γονιδίωμα που όλοι έχουμε μπορεί να σε οδηγήσουν ακόμα και στον θάνατο αν πάρεις ένα γενικό φάρμακο που δεν κάνει για το ιδιαίτερο γενετικό προφίλ σου. Αυτό μας έδειξε η μελέτη των Ιταλών συναδέλφων. Οι πτωτικές γραμμές που βλέπεις εδώ είναι ασθενείς που πέθαναν μέσα στα πρώτα δυο χρόνια. Οι ασθενείς με συμβατό γενετικό προφίλ προς το φάρμακο είχαν 60% πιθανότητες να ζήσουν τελικά» συνεχίζει ο ίδιος.

Πολυδάπανη

Εως σήμερα η παραγωγή φαρμάκων ήταν μια πολυδάπανη και χρονοβόρα διαδικασία που απαιτούσε χρόνια κλινικών δοκιμών, χιλιάδες νεκρά πειραματόζωα πριν καν δοκιμαστούν σε ασθενείς οι ουσίες που προτείνονταν για την αντιμετώπιση παθήσεων και τα αποτελέσματα δεν ήταν εγγυημένα. Ο εμπειρικός τρόπος δοκιμής ουσιών και η ανάγκη παραγωγής ενός μοναδικού σκευάσματος προκειμένου να είναι συμφέρουσα η κυκλοφορία του στο εμπόριο έριχναν σε πολλές περιπτώσεις τον στατιστικό μέσο όρο της δραστικότητάς του ακόμα και πολύ κάτω του 50%. Σε πολλές περιπτώσεις οι ασθενείς νομίζουν πως γιατρεύονται εξαιτίας του φαινομένου placebo (χορήγηση ψευδοφαρμάκων).

<img src=»1» alt=»1″ />«Αν είσαι βιομηχανία πρέπει να περάσεις τα κλινικά τεστ για να κυκλοφορήσει το φάρμακό σου. Σε πολλές περιπτώσεις η ουσία που έχεις ανακαλύψει εγκρίνεται και κυκλοφορεί, όχι επειδή είναι δραστική στο 90 και 95%, αλλά μόλις στο 30% των ασθενών στους οποίους δοκιμάζεται. Και τα κλινικά τεστ είναι πανάκριβα» εξηγεί στην «Κ» ο δρ Houssman.

Πολυπαραγοντικές ασθένειες

Οι περισσότερες ασθένειες με γενετική βάση ή συνέπειες στην αλυσίδα του DNA είναι πολυπαραγοντικές (καρκίνος, διαβήτης, θρόμβωση κ.ά.). Οι βιοχημικοί υπολογίζουν πως η εκδήλωση μιας πάθησης οφείλεται κατά 30% μόνο σε βλάβες στο DNA. Το υπόλοιπο 70% οφείλεται στο περιβάλλον και τον τρόπο ζωής μας. Η εξέλιξη της γενετικής έχει επιτρέψει στους επιστήμονες να πετύχουν δύο σημαντικούς στόχους. Να αναγνωρίσουν με μεγαλύτερη ακρίβεια τις επιμέρους διαφοροποιήσεις ασθενειών που μέχρι σήμερα κατατάσσαμε κάτω από την ίδια ονομασία (για παράδειγμα, δεν υπάρχει μόνο ένας τύπος του καρκίνου του μαστού) και να δημιουργήσουν τεστ που τους επιτρέπουν να καταλαβαίνουν σε γενετικό επίπεδο ποιες ουσίες και σε τι ποσότητες είναι δραστικές για κάθε ασθενή. Ο στόχος τώρα είναι η δημιουργία εξατομικευμένων θεραπειών για κάθε ασθενή.

«Εχουμε αρχίσει να καταλαβαίνουμε τι γίνεται με την ποικιλότητα των γονιδίων που υπάρχουν στους ανθρώπινους οργανισμούς. Κυρίως μας ενδιαφέρουν κοινές παθήσεις, όπως για παράδειγμα η υψηλή χοληστερόλη» λέει στην «Κ» ο κ. Νίκος Μοσχονάς, καθηγητής Μοριακής Γενετικής στο Πανεπιστήμιο Πατρών. «Η χοληστερόλη αντιμετωπίζεται με διάφορες στατίνες, χημικές ουσίες που αναστέλλουν την παραγωγή της, όμως δεν δείχνουν καθόλου αποτελεσματικές στο 20 έως 30% των ασθενών. Στόχος της φαρμακογενετικής τώρα είναι να βρει τις γονιδιακές διαφοροποιήσεις και να επιτρέψει τη δημιουργία μιας παραλλαγής του φαρμάκου ειδικά γι’ αυτούς» συνεχίζει ο ίδιος. «Με απλά λόγια, η υπόθεση της διάγνωσης περνάει σε ένα επίπεδο λεπτομέρειας που δεν είχε ποτέ μέχρι σήμερα. Από το κλινικό, στο μικροσκοπικό, το βιοχημικό κ.ο.κ. Δεν υπάρχει μια ασθένεια, υπάρχουν πολλές με πολύ κοντινά χαρακτηριστικά».

«Πάμε στην κατασκευή φαρμάκων κομμένων και ραμμένων για κάθε ασθενή χωριστά πλέον» υπογραμμίζει ο κ. Αστέριος Τσιφτσόγλου καθηγητής φαρμακολογίας στο ΑΠΘ. «Αυτό δεν σημαίνει ένα φάρμακο για τον κάθε ένα μας ξεχωριστά, αλλά προσαρμογή των φαρμακευτικών ουσιών στα ιδιαίτερα ποσοστά ωφέλειας ή τοξικότητας του οργανισμού μας. Τα φάρμακα μεταβολίζονται και φτιάχνουν ουσίες που μπορεί να προκαλέσουν τοξικότητα. Προσωπική θεραπεία σημαίνει προσαρμοστικότητα της θεραπείας πάνω στο προφίλ κάθε ασθενούς» .

Προεκτάσεις

Σε νοσοκομεία στις ΗΠΑ ήδη χρησιμοποιούνται ειδικά ένζυμα για τον καλύτερο μεταβολισμό των φαρμάκων από τον οργανισμό ενός ασθενή, ανάλογα με το γενετικό προφίλ του. Ο FDA (Αμερικανικός Οργανισμός Φαρμάκων) ζητεί πλέον από τις εταιρείες να δίνουν αυτές τις πληροφορίες στις αντενδείξεις ενός φαρμάκου, προκειμένου να γνωρίζει ο γιατρός τι να συνταγογραφήσει και τι όχι, αφού σε διαφορετική περίπτωση μπορεί να κατηγορηθεί για ιατρικό λάθος.

«Είμαστε ήδη εκεί. Τα γενετικά τεστ που αναγνωρίζουν συγκεκριμένες ανωμαλίες στο γονιδίωμα κάποιου έχουν πέσει από τα 700 έως τα 2.000 περίπου δολάρια ανάλογα με τις βάσεις DNA που θέλεις να ελέγξεις. Ο στόχος είναι να πέσουν στα 100. Μόλις συμβεί αυτό, θα μπορεί ο γιατρός να ξέρει αρκετά καλά ποια ουσία θα συνταγογραφήσει και σε τι ποσότητα» τονίζει ο δρ David Houssman. «Η μελέτη που σας έδειξα προηγουμένως είναι σημαντική, όχι μόνο γιατί μας λέει πόσοι από τους ασθενείς που μελετήθηκαν έζησαν ή πέθαναν, αλλά και για ποιο λόγο. Η φαρμακοβιομηχανία πρέπει να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο παράγει φάρμακα»…

Τεστ για τον καρκίνο του μαστού

Τα γενετικά τεστ είναι και το κλειδί της νέας προσωπικής φαρμακολογίας. Το Ινστιτούτο X Prize, που έδωσε ώθηση στις πρώτες ιδιωτικές πτήσεις στο Διάστημα με την επιτυχή εκτόξευση του SpaceshipOne, έχει προκηρύξει έπαθλο 10 εκατομμυρίων δολαρίων για όποια εταιρεία μπορέσει να αναλύσει σε μια εβδομάδα το γονιδίωμα 100 ανθρώπων με κόστος τα 100 δολάρια περίπου. Τα τεστ αυτά αναμένεται τα επόμενα χρόνια να αποδειχθούν ιδιαίτερα σημαντικά στην αντιμετώπιση του καρκίνου. «Μπορείς να έχεις στοχευόμενη θεραπευτική αγωγή με μικρή τοξικότητα, μιας και τα αντικαρκινικά φάρμακα είναι τα πλέον τοξικά. Θα προσαρμόζουμε τη θεραπευτική αγωγή σε συγκεκριμένες ομάδες ασθενών ρίχνοντας την τοξικότητα των φαρμάκων» διευκρινίζει στην «Κ» ο καθηγητής Αστέριος Τσιφτσόγλου.

Την περασμένη εβδομάδα το Βρετανικό Ινστιτούτο Ερευνας για τον Καρκίνο ανακοίνωσε τη δημιουργία ενός γενετικού τεστ ειδικά για τον καρκίνο του μαστού μέσω του οποίου θα μπορούσε να γίνει ακριβής διάγνωση της γενετικής προδιάθεσης μιας γυναίκας να αναπτύξει την ασθένεια, ώστε να πάρει προληπτικά μέτρα έγκαιρα.

Η πρόσβαση στα ευαίσθητα γενετικά δεδομένα

«Θα αλλάξουν οι δομές στα νοσοκομεία και οι υπηρεσίες που παρέχουν. Θα πρέπει να υπάρχουν πια καλά εκπαιδευμένοι γενετιστές. Θα αλλάξει επαναστατικά η καθημερινότητα του νοσοκομείου» λέει στην «Κ» ο κ. Αστέριος Τσιφτσόγλου, καθηγητής στο ΑΠΘ. Η εξάπλωση των γενετικών τεστ και η ανάγκη αποθήκευσής τους σε μεγάλες βάσεις δεδομένων, από όπου θα μπορεί να τις ανακτήσει ο γιατρός ή ο ασθενής, δημιουργούν ερωτήματα.

Πληροφορίες

«Φαντασθείτε ότι μπαίνει ένας ασθενής με καρδιακό επεισόδιο στην εντατική και το πρώτο πράγμα που κάνεις είναι να του δώσεις αντιθρομβωτικά. Ομως, θα αλλάξει το τι του δίνεις και πόσο, απλώς πατώντας ένα κουμπί που θα ανατρέχει στο γενετικό προφίλ του ασθενούς σου. Σε ένα δεύτερο επίπεδο, αυτό θα είναι ωφέλιμο αλλά και ευαίσθητο για όλους μας. Ταξιδεύω ας πούμε στην Ελλάδα και παθαίνω κάτι. Θέλω ο γιατρός που θα με δει να πατήσει ένα κουμπί και να μάθει τις βασικές γενετικές μου πληροφορίες, όμως η συσσώρευσή τους σε μεγάλες βάσεις δεδομένων δημιουργεί καινούργια προβλήματα. Ποιος θα έχει πρόσβαση σε αυτά τα ευαίσθητα δεδομένα και ποιος όχι; Οι ασφαλιστικές, για παράδειγμα, πρέπει ή όχι» ρωτάει -πιθανότατα ρητορικά- ο δρ David Houssman.

Στη Μεγάλη Βρετανία πριν από δυο εβδομάδες η Ενωση Ασφαλιστικών Εταιρειών αποφάσισε να παρατείνει το μορατόριουμ που έχει δεχθεί για μη τήρηση αρχείων γενετικών δεδομένων, των ασφαλισμένων της, από το 2011 που ίσχυε αρχικά ώς το 2014.

Το μορατόριουμ αποφασίστηκε μετά καμπάνια οργανώσεων ανθρωπίνων δικαιωμάτων το 2001 και αφορά ασφαλιστικά συμβόλαια πελατών με ετήσιες αμοιβές έως 30.000 λίρες το χρόνο, πελάτες με σοβαρές ασθένειες κόστους έως 300.000 λίρες και ασφάλειες ζωής κόστους για τις εταιρείες ως 500.000 λίρες τον χρόνο. Τα συμβόλαια αυτά υπολογίζεται ότι καλύπτουν το 97% των Βρετανών ασφαλισμένων.

Advertisements
  1. No trackbacks yet.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: