Βιοαρχαιολογία, μια νέα επιστήμη γεννιέται

Τον Μάρτιο του 2003 μια διεθνής επιστημονική ομάδα ταξίδεψε ώς τη νοτιοδυτική Καμπότζη προκειμένου να μελετήσει δύο κρανία που είχαν βρεθεί λίγα χρόνια νωρίτερα σε ένα δάσος της περιοχής, επιβεβαιώνοντας τους τοπικούς μύθους που έλεγαν ότι αποτελούσε το συγκεκριμένο σημείο καταφύγιο σε περιόδους πολεμικών επεμβάσεων ενάντια στη χώρα για τη βασιλική οικογένεια. Οι επιστήμονες δεν ήταν οι κλασικοί αρχαιολόγοι που πραγματοποιούν ανασκαφές σε όλο τον κόσμο και σε καμία περίπτωση μη φαντασθείτε επίδοξους Ιντιάνα Τζόουνς σε κάποιο κυνήγι τροπικού θησαυρού. Ραδιολόγοι, μοριακοί βιολόγοι, γιατροί και ιστορικοί της ιατρικής κατέφθαναν ώς εκεί αναζητώντας πληροφορίες για την ιστορία της αναιμίας η οποία ταλαιπωρεί χιλιάδες ανθρώπους σε όλο τον κόσμο. «Οι σκελετοί δεν μελετήθηκαν με τις κλασικές μεθόδους αλλά με σύγχρονες τεχνολογίες και ειδικότερα με τη χρήση αξονικού τομογράφου. Τα ευρήματα κατέδειξαν ότι τα κρανία ανήκαν σε ασθενείς που υπέφεραν από χρόνια αιμολυτική αναιμία η θαλασσαιμία, κάτι που δεν ήταν εμφανές με την πρώτη παρατήρηση, αποκαλύπτοντας πολύ πρώιμα στάδια της νόσου» λέει ο επ. καθηγητής της Ιστορίας της Ιατρικής και διευθυντής του εργαστηρίου Ιστορίας της Ιατρικής, Κώστας Τρομπούκης, που συμμετείχε στην ερευνητική αποστολή.

Συνέδριο στην Κρήτη

Ενώ οι αρχικές προθέσεις της αποστολής παρέμεναν ιατρικές, τα τελικά αποτελέσματα οδηγούσαν στην ανάδειξη της χρησιμότητας που θα είχε η μέθοδος και στην αρχαιολογία. Μη ορατά ευρήματα με το γυμνό μάτι συμπλήρωναν την εικόνα που χρειάζονταν οι αρχαιολόγοι για την ανασύνθεση της ιστορίας της ανασκαφής. Βρισκόμαστε στην αυγή της εποχής της βιο-αρχαιολογίας, της επιστήμης η οποία εντάσσει τις μοντέρνες τεχνολογίες στην υπηρεσία της κλασικής αρχαιολογίας. «Πρόκειται για νέες τεχνικές που χρησιμοποιούνται στη σύγχρονη ιατρική πράξη ή άλλες που είναι ακόμα σε πειραματικό στάδιο, αλλά μπορούν να χρησιμοποιηθούν στη μελέτη της ιστορίας των ασθενειών. Συναρπαστικές προοπτικές στην έρευνα έχουν προκύψει με τη χρήση βιομοριακών τεχνικών, όπως είναι το αρχαίο DNA ή τεχνικές μικροσκόπησης (παλαιοϊστολογία), κυρίως η χρήση της αξονικής τομογραφίας και ιδιαίτερα της μικροαξονικής με την οποία βλέπουμε λεπτομέρειες στη δομή των οστών και περιγράφουμε τις αλλοιώσεις που επιφέρουν οι ασθένειες στα σκελετικά υπολείμματα» εξηγεί ο Κώστας Τρομπούκης, που διοργανώνει τον επόμενο Σεπτέμβριο στην Κρήτη το πρώτο διεθνές συνέδριο για τη νέα αυτή επιστήμη σε συνεργασία με την Ερευνητική Μονάδα Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Κύπρου.

Το σημαντικό στοιχείο που κομίζει η νέα αυτή επιστήμη δεν εντοπίζεται μόνο στην ακρίβεια των μετρήσεων που φέρνουν στην κλασική αρχαιολογική έρευνα οι σχετικές τεχνολογίες, αλλά κυρίως στην προσθήκη μιας επιπλέον πηγής, δίπλα στις γραπτές και τις προφορικές. Η βιοαρχαιολογία επικεντρώνεται στη βιολογική συνιστώσα του ανθρώπου και παρέχει δημογραφικές πληροφορίες, στοιχεία για τον τρόπο ζωής, πληροφορίες για τις ασθένειες, τον τρόπο διατροφής και θανάτου του.

«Πήραμε την πρωτοβουλία για να φέρουμε τον προβληματισμό στον μεσογειακό χώρο που είναι ο κατ’ εξοχήν χώρος με αρχαιολογικό πλούτο. Εδώ πιστεύουμε ότι πρέπει να στρέψουμε το ενδιαφέρον της επιστημονικής κοινότητας, σε αυτές τις μεθόδους» λέει ο Κ. Τρομπούκης.

Οι ασθένειες καθοριστικός παράγοντας διαμόρφωσης της ιστορίας

«Ο παράγοντας ασθένεια αποδεικνύεται πολλές φορές, πιο καθοριστικός στη διαμόρφωση της ιστορίας από τα ίδια τα ιστορικά δεδομένα και μας βοηθάει να καταλάβουμε και να συσχετίσουμε καλύτερα τα επιμέρους στοιχεία», εξηγεί ο Κώστας Τρομπούκης. «Η μελέτη των ανθρώπινων σκελετικών υπολειμμάτων που προέρχονται από αρχαιολογικές πηγές παρέχουν πληροφορίες για την υγεία και τον τρόπο θανάτου των ατόμων αυτών, την εξέλιξη της παθολογίας των νοσημάτων, τη φυσική ιστορία των ενεργών, των ανενεργών ή των ασθενειών που έχουν εξαλειφθεί καθώς και την πρόοδο στη θεραπευτική τους αντιμετώπιση με τη πάροδο του χρόνου» συνεχίζει ο ίδιος.

Η προσθήκη των παραμέτρων αυτών ως βασικών στην αρχαιολογική έρευνα επιτρέπουν ακόμη στους αρχαιολόγους να κάνουν ακριβέστερες συσχετίσεις με τα κοινωνικά δεδομένα που καταγράφουν οι πηγές, όπως ταξική διαστρωμάτωση, φορολογικό σύστημα, λειτουργία της κοινωνίας. Παράλληλα επιτρέπουν στους γιατρούς να παρακολουθήσουν την εξέλιξη των ασθενειών μέσα στον χρόνο και των θεραπευτικών προσεγγίσεων από εποχή σε εποχή αλλά και τις επιπτώσεις τους. Ενα χαρακτηριστικό παράδειγμα για τον ρόλο της ασθένειας στην εξέλιξη της ιστορίας αφορά την επιδημία της πανώλης κατά τα χρόνια του Ιουστινιανού. «Αυτή η επιδημία πανώλης θεωρείται πλέον ο κύριος παράγοντας που καθόρισε στο τέλος της αρχαιότητας και το πέρασμα στον μεσαίωνα. Αλλάξαμε ιστορικούς κόσμους εξαιτίας της», λέει ο καθηγητής.

Advertisements
  1. Ο λεγόμενος interdisciplinary είναι πλεον ο μόνος τρόπος για να εξετάσουμε πιο περίπλοκα προβλήματα ή να δωθούν απαντήσεις (όπως στην αρχαιολογία) με μικρότερο παράγοντα σφάλματος και με πιο πλούσια δεδομένα. Εκτός αυτού «πουλάνε» και πιο πολύ στο επιστημονικό χρηματιστήριο τραβώντας πιο πολλούς πόρους και προσοχή από το κοινό.

    Άλλος ένας «κουφός» σχετικά κλάδος που δεν τον γνωρίζει πολύς κόσμος είναι αυτός της ξενοβιολογίας (xenobiology/astrobiology)με επίσης πολύ ενδιαφέρον.

    • Αθήναιος
    • 3 Μαΐου 2008

    Πόσο καινούργια είναι αυτά; Καθόλου θα ελεγα. Πριν απο 20 χρόνια δεν είχε γίνει το «έλα να δεις» με τις έρευνες του Σακελλαράκη στο Ιδαίο Άντρο και στην ανακοίνωση ότι το δήθεν θύμα ανθρωποθυσίας έπασχε από Μεσογειακή αναιμία;

    Στο Ανθρωπολογικό Μουσείο του Παν/μίου Αθηνών κάνουν τέτοιες έρευνες εδώ και πάρα πολλά χρόνια.

    • Ασμοδαίος
    • 3 Μαΐου 2008

    Ας μου επιτραπεί να συμπληρώσω τα όσα γράφει ο Αθήναιος υπενθυμίζοντας ότι ανάλογες δραστηριότητες, εκπαιδευτικές και ερευνητικές, έχει αναλάβει εδώ και μία δεκαετία περίπου και το ΑΠθ, ενώ πολύ σημαντικό είναι το έργο του εργαστηρίου Fitch της Βρετανικής Αρχαιολογικής Σχολής.

  2. @όλους Ευχαριστώ για τις πληροφορίες. Αυτό που καταγράφει το ρεπορτάζ είναι μια συντονισμένη ενέργεια που γίνεται πλέον ώστε να ενταχθεί στην τυπική αρχαιολογική έρευνα η βιο-αρχαιολογία και οι επιμέρους συνιστώσες της που στο μεταξύ είναι περισσοτερες και καλύτερες απο ότι δέκα χρόνια πριν. Δυστυχώς δεν προλάβαινα να βάλω τα σχετικά λίνκς, κάτι που θα απέδιδε καλύτερα την εικόνα Οι άνθρωποι απο την Κρήτη μου λέγανε για το ρεπορτάζ αυτό οτι οι αρχαιολόγοι «αντιστέκονται» ακόμα στις νέες αυτές μεθόδους, προτιμώντας τις κλασσικές, αλλά και οτι τώρα φαίνεται πως είναι η στιγμή να κερδίσει η βιο-αρχαιολογία το χώρο που της αναλογεί. Υπάρχει πάντα μια απόσταση ανάμεσα στην εισαγωγή μιας νέας τεχνολογίας-μεθόδου, την εδραίωση μιας επιστήμης και την διασπορά των μεθόδων της σε ευρεία χρήση. Ολη η ιστορία αφορά τις μοντέρνες απεικονιστικές τεχνολογίες – στην πραγματικότητα. Οι επιστήμονες στην Κρήτη διοργανώνουν το συνέδριο που αναφέρω στο ρεπορτάζ επειδή πιστεύουν οτι είμαστε σε μια τέτοια κομβική στιγμή Αν σας ενδιαφέρει θα μπορούσα να τους καλέσω να μας πούν περισσότερα εδώ. Ελπίζω να δεχτούν.

  1. No trackbacks yet.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: