Συνδέοντας την επιστήμη με την ζωή

Η επιστήμη λειτουργεί σαν μια τεράστια βιομηχανία παραγωγής γνώσεων, αλλά και λύσεων στα προβλήματα της ανθρωπότητας. Αρκετές φορές όμως βρίσκεται τόσο αποκομμένη από τις ανάγκες της κοινωνίας, ώστε η ανθρωπότητα -εμείς όλοι δηλαδή- να μην ωφελείται από τις ιδέες και τα εργαλεία που η επιστήμη παράγει. Αλλες φορές πάλι είναι οι πολιτικοί που δεν κατανοούν τις αλλαγές που η επιστήμη επιφέρει, αλλά επιμένουν σε παρωχημένες και ζημιογόνες πρακτικές. Θέλοντας να κλείσουν αυτό το χάσμα, οι σημαντικότεροι μηχανικοί (όλων των επιστημονικών κλάδων) του κόσμου συναντήθηκαν τον περασμένο μήνα στη Βοστώνη σε ένα συνέδριο που διοργάνωσε το περιοδικό Science σε συνεργασία με την Αμερικανική Ακαδημία Μηχανικής. Το συνέδριο προσδιόρισε τις 14 σημαντικότερες προκλήσεις για την επιστήμη, των οποίων οι λύσεις -διά της έρευνας- θα μπορούσαν να βελτιώσουν θεαματικά τη ζωή μας. Σύμφωνα με άρθρο των Financial Times, το εύρος των στόχων αυτών κυμαίνεται από την κατασκευή αποτελεσματικότερων φαρμάκων ώς την παραγωγή οικονομικής αλλά και «καθαρής» ηλιακής ενέργειας.

«Ο στόχος είναι να δώσουμε λύσεις που θα αλλάζουν τους όρους του παιχνιδιού. Επιτυχία σε οποιοδήποτε από αυτά τα προγράμματα θα μπορούσε να βελτιώσει δραστικά τη ζωή όλων πάνω στον πλανήτη» δήλωσε ο πρόεδρος της Αμερικανικής Ακαδημίας Μηχανικής, Charles Vest.Σημαντικές προσωπικότητες από τους χώρους της επιστήμης, της καινοτομίας και των επιχειρήσεων, όπως ο Craig Venter, ένας εκ των δύο πρωταγωνιστών της αποκωδικοποίησης του ανθρώπινου γονιδιώματος, ο Lary Page συνιδρυτής της Google, ο μελλοντολόγος εφευρέτης Ray Kurzweil και άλλοι έδωσαν το παρόν σηματοδοτώντας με τον πιο επίσημο τρόπο ότι οι επιστημονικές λύσεις «είναι εφικτές» και εφαρμόσιμες και μάλιστα μέσα στα επόμενα λίγα χρόνια.

Αειφόρος ανάπτυξη

Ο πρώτος και κύριος στόχος που αναδείχθηκε από τις συζητήσεις αφορά τη βιώσιμη και αειφόρο ανάπτυξη διά της προστασίας του περιβάλλοντος. Δύο ακόμα στόχοι από τους 14 αφορούν την ηλιακή ενέργεια. Εμμέσως στην πρώτη περίπτωση, μέσω της πυρηνικής σύντηξης που προσπαθεί να προσομοιώσει τη διαδικασία παραγωγής ενέργειας, όπως αυτή συμβαίνει στην επιφάνεια του ήλιου, και άμεσα στη δεύτερη περίπτωση μέσω της ανάπτυξης τεχνολογίας για την αποτελεσματική συλλογή της ηλιακής ενέργειας που φτάνει στη γη. «Χρειάζεται να αναπτύξουμε τεχνολογίες που θα μας επιτρέπουν να εκμεταλλευόμαστε μόλις το 1/10.000 του ηλιακού φωτός που φτάνει στη γη για να καλύψουμε το 100% των αναγκων όλης της ανθρωπότητας στον πλανήτη» είπε στη συνάντηση ο Ray Kurzweil. Κάτι τέτοιο φαίνεται πως μπορεί να γίνει εφικτό με τη δημιουργία νέων φωτοβολταϊκών συλλεκτών ηλιακής ενέργειας, αλλά και νέων κυψελών αποθήκευσής της που θα προκύψουν από τις εφαρμογές της νανοτεχνολογίας και θα οδηγήσουν σε ένα αποκεντρωμένο μοντέλο παραγωγής και διάθεσής της.

Για το μεγαλύτερο περιβαλλοντικό πρόβλημα που αντιμετωπίζει η ανθρωπότητα μέχρι στιγμής, την υπερθέρμανση του πλανήτη, η λύση που φαίνεται να προκρίνουν οι επιστήμονες ως αποτελεσματικότερη είναι η αποθήκευση κάτω από το έδαφος των ρύπων που προκύπτουν από την εκπομπή διοξειδίου του άνθρακα, ώστε να επαναρρυθμιστεί ο φυσικός του κύκλος. Λιγότερο γνωστό στο ευρύ κοινό παραμένει το τεράστιο πρόβλημα που δημιουργείται από την επίδραση των δραστηριοτήτων μας στον φυσικό κύκλο του αζώτου στον πλανήτη. «Στην προσπάθειά μας να καταστήσουμε πιο γόνιμα τα εδάφη του πλανήτη, τα εμπλουτίζουμε με μέταλλα που υπεραυξάνουν τη βιολογική παραγωγή αζώτου που απελευθερώνεται από τα εδάφη στην ατμόσφαιρα του πλανήτη» εξήγησε ο Robert Socolow, καθηγητής του Πρίνστον.

Κατανόηση εγκεφάλου

Στην κατηγορία της ανθρώπινης υγείας το συνέδριο υπέδειξε τρεις βιοϊατρικές προκλήσεις, μεταξύ των οποίων σημαντικότερη είναι η ανακάλυψη των μηχανισμών λειτουργίας του ανθρώπινου εγκεφάλου, κάτι που θα οδηγήσει σε θεραπείες ανίατων έως σήμερα νευρολογικών ασθενειών, καθώς και στην ανάπτυξη εφαρμογών της τεχνητής νουμοσύνης. Η προστασία των ανθρώπινων κοινωνιών περνάει για τους επιστήμονες πλέον από την ανάπτυξη της ασφάλειας στο Διαδίκτυο πρωτίστως, καθώς και από την προστασία από πιθανές τρομοκρατικές επιθέσεις με πυρηνικά όπλα, η διασπορά των οποίων εξακολουθεί να φοβίζει.

Η τέταρτη και τελευταία κατηγορία στόχων αποκαλείται από τους διοργανωτές «η χαρά της ζωής» και περιλαμβάνει στόχους όπως ο εμπλουτισμός της δυνητικής μας πραγματικότητας (virtual reality), η ανάπτυξη των προσωποποιημένων συστημάτων εκπαίδευσης, η παραγωγή νέων εργαλείων για τη διεξαγωγή της επιστημονικής έρευνας κ.ά. Οι επιστήμονες απέφυγαν να δώσουν βαθμό σπουδαιότητας σε κάθε μια από τις δεκατέσσερις αυτές προτεραιότητες, όμως δίνουν τη δυνατότητα στο κοινό να δημιουργήσει την κατάταξη ψηφίζοντας σε ένα website και γράφοντας σχόλια.

Ο κατάλογος των 14 στόχων

– Οικονομική ηλιακή ενέργεια

– Παραγωγή ενέργειας από σύντηξη

– Ελεγχος του κύκλου του αζώτου

– Επέκταση της πρόσβασης σε καθαρό νερό

– Αποκατάσταση ή βελτίωση των αστικών υποδομών

– Ανάπτυξη πληροφορικών εφαρμογών υγείας

– Ανάπτυξη μεθόδων απομόνωσης του άνθρακα

– Ανάπτυξη καλύτερων φαρμάκων

– Αποκωδικοποίηση των μυστικών του εγκεφάλου

– Αποφυγή της πυρηνικής τρομοκρατίας

– Ασφάλεια του κυβερνοχώρου

– Εμπλουτισμός της virtual reality

– Ανάπτυξη συστημάτων προσωπικής εκπαίδευσης

– Κατασκευή νέων εργαλείων επιστημονικής έρευνας και ανακάλυψης

Τρία σχόλια

Μηχανισμοί αξιολόγησης στο Διαδίκτυο

Του Παυλου Σπυρακη

Είναι σημαντική η προσπάθεια αυτή να κατηγοριοποιηθούν οι τομείς όπου η έρευνα μπορεί και πρέπει να δώσει λύσεις. Η κατάταξη των περιοχών έχει γίνει με κριτήριο τα τελικά πεδία εφαρμογής. Κατ’ αρχήν συμφωνώ με όλα διότι είναι προφανής η αναγκαιότητα. Είναι σημαντικό ότι 4 από τις 14 περιοχές αφορούν την πληροφορική ευθέως. Είναι επίσης σημαντικό να μην ξεχνά η πληροφορική το πρωτεύον ζήτημα των αναγκών της ανθρώπινης κοινωνίας. Για μένα, το μήνυμα που κρύβεται σε όλες τις περιοχές είναι ότι απαιτούνται νέοι αλγόριθμοι και λογισμικό, ώστε να μπορέσει να γίνει πρόοδος στις 14 αυτές κατευθύνσεις. Ειδικότερα στο θέμα της ασφάλειας του Διαδικτύου θα πρόσθετα και το θέμα της εμπιστοσύνης. Η διακινούμενη σήμερα πληροφορία είναι παντός είδους. Χρειάζονται μηχανισμοί αξιολόγησης ώστε το Διαδίκτυο να αποτελέσει όντως πηγή της παγκόσμιας κοινωνικής σοφίας. Τέλος, είναι φανερή για μένα η ανάγκη στη συζήτηση να συμμετάσχουν και ειδικοί π.χ. της κοινωνιολογίας και πολιτικής. Διότι, η επίτευξη των 14 στόχων συναρτάται με ζητήματα οικονομίας, αγορών και προσβασιμότητας στην τεχνολογία για όλους τους πολίτες. Η χρηματοδότηση της έρευνας είναι κατ’ εξοχήν κοινωνικό ζήτημα και οι μηχανικοί, όσο καλές και να είναι οι προθέσεις τους, δεν μπορούν να θέσουν μόνοι τους προτεραιότητες.

Σύγκλιση των επιστημών

Του Στεργιου Λογοθετιδη

Τα τελευταία χρόνια, οι ραγδαίες εξελίξεις στους τομείς των βασικών Επιστημών (Φυσική, Χημεία, Βιολογία) και της Πληροφορικής, αναδεικνύουν ολοένα και περισσότερο την τάση σύγκλισής τους προς την κατεύθυνση του ελέγχου της ύλης σε ατομικό και μοριακό επίπεδο, στη νανοκλίμακα. Η σύγκλιση αυτή έχει σαν αποτέλεσμα την ανάδειξη της νανοτεχνολογίας και τη συνδυασμένη χρήση των φυσικών νόμων, χημικών ιδιοτήτων και βιολογικών διαδικασιών που θα φέρουν επανάσταση στην καθημερινή μας ζωή και στη βελτίωση της ποιότητάς της, στον τρόπο ανάπτυξης-επεξεργασίας και παραγωγής υλικών και διατάξεων, στη διαχείριση του περιβάλλοντος, στα εργαλεία παραγωγής και δημιουργίας νέας γνώσης και στον τρόπο μάθησης και εκπαίδευσης. Για παράδειγμα, η ανάπτυξη δομών και μικροσυσκευών θα γίνεται πλέον με βάση τις δύο προσεγγίσεις, από «κάτω προς τα πάνω», όπως έκανε η φύση, και αυτής της φυσικής και μικροηλεκτρονικής από «πάνω προς τα κάτω» με αποτέλεσμα τον κατά παραγγελία σχεδιασμό και έλεγχο των ιδιοτήτων και της λειτουργικότητάς τους. Επομένως, μέσω της νανοτεχνολογίας, οι εξελίξεις στους τομείς των οργανικών ηλεκτρονικών-φωτονικής (π.χ. OLEDs, e-paper, OPVs) και νανο-ηλεκτρονικής, της ηλιακής ενέργειας (π.χ. μαζική παραγωγή, υψηλή απόδοση και χαμηλό κόστος των OPVs), της νανοβιοτεχνολογίας και νανοϊατρικής (π.χ. βιοενεργά βιοϋλικά, νανο-βιο-αισθητήρες, αναγεννητική ιατρική), της αρχιτεκτονικής και διακοσμητικής κτλ, σε συνδυασμό με τα επιτεύγματα της πληροφορικής, αναμένονται να είναι θεαματικές, να καταλήγουν σε προϊόντα με τις επιθυμητές ιδιότητες και να καλύπτουν εξατομικευμένες ανάγκες του ανθρώπου.

Γνώση με σεβασμό στο περιβάλλον

Του Γιαννη Τουντα

Οσύγχρονος άνθρωπος, που έχει ήδη περπατήσει στο φεγγάρι, δεν έχει ακόμα κατανοήσει πολλές πτυχές του ανθρώπινου οργανισμού και ιδιαίτερα σ’ ό,τι αφορά τη γενετική και τη λειτουργία του εγκεφάλου, δηλαδή αυτό που στην ουσία συνιστά τη λεγόμενη «ψυχή» του ανθρώπου. Η υστέρηση αυτή οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στο δυϊσμό σώματος-ψυχής που κληροδότησε η καρτεσιανή αντίληψη στη σύγχρονη ιατρική. Η αναίρεση αυτής της τροχοπέδης εξαρτάται και από τις εξελίξεις σε άλλους επιστημονικούς τομείς αιχμής, όπως είναι η πληροφορική και η νανοτεχνολογία. Δεν είναι τυχαίο, λοιπόν, που τα ζητήματα αυτά περιλαμβάνονται στις 14 σημαντικότερες προκλήσεις της εποχής μας, χωρίς όμως να μας διαφεύγει το γεγονός ότι στις προκλήσεις αυτές εξέχουσα θέση κατέχουν και τα ζητήματα – προβλήματα του φυσικού περιβάλλοντος. Γιατί πάνω απ’ όλα, τα μυστικά του ανθρώπινου σώματος δύσκολα θα αποκαλυφθούν έξω από τη μελέτη της σχέσης του ανθρώπου με το περιβάλλον του, και αν ακόμα αποκαλυφθούν δεν θα έχουν καμία αξία σ’ ένα περιβάλλον που δεν θα είναι πλέον βιώσιμο για τον άνθρωπο.

Advertisements
  1. Καταρχήν επιστήμες δεν είναι μόνο οι φυσικές επιστήμες και βέβαια δεν υπάρχουν βασικές και δευτερεύουσες ή παράγωγες επιστήμες. Λυπάμαι αν ακούγεται απόλυτο αλλά μερικά πράγματα πρέπει να τα προσέχουμε πολύ.

    Από κει και πέρα, ζώντας στις κοινωνικές επιστήμες σε διάφορους αξονές τους, πιστεύω ότι η σύνδεση ζωής και επιστήμης γίνεται μόνο αν κάνουμε πράξη την επιστήμη στην καθημερινή μας ζωή, στις πιο καθημερινές μας επιλογές ώστε να γίνει τρόπος συνείδησης και συμπεριφοράς.

    Τα υπόλοιπα μου μοιάζουν ακαδημαϊσμοί αν όχι άχρηστα.

  1. No trackbacks yet.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: