Αδύνατη η καταστολή στον κυβερνοχώρο-Περί Ανωνυμίας

Απο το σημερινό αφιέρωμα της Καθημερινής αναδημοσιεύω τα κείμενα που έγραψα για αυτό. Διαβάστε όλο το αφιέρωμα και δυο πολύ ενδιαφέροντα κειμενα των Ξυδάκη και Μανδραβέλη εδώ.

Το 2002 ο Αμερικανός γερουσιαστής Trent Lott έκανε μια ρατσιστικού χαρακτήρα δήλωση, η οποία δημοσιεύτηκε μόνον στην online έκδοση του ABC. Αμερικανοί bloggers βρήκαν το σχόλιο, το αναπαρήγαγαν επικριτικά για εβδομάδες ώσπου να αναγκάσουν τηλεόραση και εφημερίδες να ασχοληθούν με το θέμα και τον πολιτικό να… παραιτηθεί. Αυτή είναι μια από τις πρώτες χαρακτηριστικές περιπτώσεις που προμήνυαν ότι ένα νέο πεδίο ενημέρωσης, κοινωνικής και πολιτικής πίεσης ερχόταν να αλλάξει τα
πράγματα. Προ διετίας μέσω blogs οργανώθηκαν οι διαμαρτυρίες των νέων των γαλλικών προαστίων ενάντια στα αστυνομικά μέτρα του τότε υπουργού Εσωτερικών Νικολά Σαρκοζί. Το 2001 τα μηνύματα sms είχαν παίξει καθοριστικό ρόλο στην τετραήμερη επονομαζόμενη «δεύτερη επανάσταση της λαϊκής δύναμης στις Φιλιππίνες» (EDSA2) που έδιωξε τον Ζοζέφ Εστράδα από την εξουσία.

Μικρά «Πολυτεχνεία»
Στη Νότια Κορέα από το 2001 λειτουργεί και η πρώτη εφημερίδα των πολιτών – δημοσιογράφων. Η OhmyNews συγγράφεται και εκδίδεται στο Διαδίκτυο από πολίτες σε ποσοστό 80%. Μόλις πέρυσι τα blogs χαρακτηρίστηκαν «Πολυτεχνεία» της Βιρμανίας, αφού μέσω αυτών έγινε γνωστό στον έξω κόσμο ότι είχε ξεκινήσει μια εξέγερση ενάντια στη δικτατορία. Οταν το καθεστώς επέβαλε ολοκληρωτική λογοκρισία, οι bloggers κατέστησαν η μόνη πηγή ενημέρωσης.

Από την άλλη, δεν είναι λίγες οι περιπτώσεις που οι bloggers διώκονται γι’ αυτά που γράφουν. Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση του Αιγύπτιου blogger Καρίμ, ο οποίος καταδικάστηκε τον Φεβρουάριο του 2007 σε τετραετή κάθειρξη για προβολή του Ισλάμ και του προέδρου Μουμπάρακ. Το 2006 το Ιράν προχώρησε για παρόμοιους λόγους σε μαζικές συλλήψεις, ενώ στο Πακιστάν απαγορεύεται παντελώς η χρήση της κοινότητας βίντεο youtube.

Μόλις την πεασμένη βδομάδα το αμερικανικό Πεντάγωνο απαγόρευσε την πρόσβαση σε όσους ιστότοπους έχουν το συνθετικό blog στη διεύθυνσή τους για τους στρατιώτες της αεροπορίας. Στη Γερμανία, σύμφωνα με την «Ντόιτσε Βέλε», πριν από τέσσερις ημέρες το συνταγματικό δικαστήριο της χώρας εξέδωσε απόφαση η οποία θεσπίζει το «απόρρητο» στο Ιnternet ως νέο βασικό δικαίωμα των πολιτών της χώρας. Τέλος, στην Ιταλία νομοθετική απόπειρα (πέρυσι) ελέγχου των blogs ξεσήκωσε θύελλα αντιδράσεων.

Στην Ελλάδα η βαθιά άγνοια των νέων τεχνολογιών οδήγησε την κυβέρνηση το 2002 να ψηφίσει νόμο ενάντια στα ηλεκτρονικά παιχνίδια κάθε μορφής και να
οδηγήσει στο κλείσιμο πολλά Ιnternet cafe. Διεθνή μέσα ενημέρωσης προειδοποιούσαν τους τουρίστες να μην παιζουν… game boy στην Ελλάδα για να μην καταλήξουν στη φυλακή και εξηγούσαν ότι κάποια από τα ηλεκτρονικά παιχνίδια είναι βασικό συστατικό στοιχείο του ίδιου του Ιnternet. Η Ελλάδα βρίσκεται στην 32η θέση του καταλόγου των «Ρεπόρτερ Χωρίς Σύνορα» που καταγράφει τις χώρες που παραβιάζουν το δικαίωμα στην ελευθερία της έκφρασης.

Γραπτά για πάντα

Η διαφορά των blogs από τα παραδοσιακά μέσα είναι πως δημιουργούν γραπτά που παραμένουν διαθέσιμα για πάντα, «για καλό ή για κακό» όπως σημειώνει ο συγγραφέας Dan Gilmor σε άρθρο του στην εφημερίδα Guardian για την υποθεση wikileaks που εκτυλίσσεται αυτές τις ημέρες. Το wikileaks.org φιλοξενούσε έναν μη κυβερνητικό οργανισμό ενάντια στη διαφθορά και δημοσίευε καταγγελτικά κείμενα. Μια ελβετική τράπεζα, η οποία κατηγορήθηκε μέσω του site ότι ξέπλενε χρήματα στα νησιά Καϊμάν, κέρδισε την αγωγή που είχε υποβάλει εναντίον του σε αμερικανικό δικαστήριο, το οποίο και ζήτησε να σβηστεί το site από τον παγκόσμιο ιστό. Οι ιδιοκτήτες το έπραξαν και τώρα το site συνεχίζει ανεμπόδιστα από τις ιστοσελίδες – καθρέφτες του στη Σουηδία και αλλού.

Οι κατασταλτικοί νόμοι έχουν αποδειχτεί έως σήμερα παντελώς αδύναμοι στην επιβολή της τάξης. Η «τάξη» είναι ενδογενές χαρακτηριστικό του χαοτικού συστήματος του  Διαδικτύου. Δεν μπορεί να επιβληθεί απέξω. Εξαίρεση σε αυτόν τον κανόνα αποτελούν οι επτά χώρες που παραδοσιακά καταγράφονται στις πρώτες θέσεις της λίστας των «Ρεπόρτερ Χωρίς Σύνορα».


Πληροφοριακή αυτοδιάθεση

Της Ελισαβετ Δεληγιαννη*

Μέσα σε όλο το κατηγορητήριο που έχει ξεσπάσει με την υπόθεση του
Press-gr εναντίον των blogs αδιακρίτως, ως υπευθύνων για λούμπεν
ενημέρωση και εκβιασμούς, κινδυνεύει σήμερα να ποινικοποιηθεί ολόκληρο
το κίνημα της δημοσιογραφίας των πολιτών στο Διαδίκτυο. Από τη μια
πλευρά, είναι αλήθεια πως η ανωνυμία παρέχει βήμα σε συκοφάντες, από
την άλλη πρέπει να καταλάβουμε ότι δεν είναι εύκολο να την περιορίσουμε
νομικά χωρίς να καταστρατηγήσουμε θεμελιώδη δικαιώματα, όπως είναι αυτό
της πληροφοριακής αυτοδιάθεσης του ατόμου, το τεκμήριο αθωότητας, η
προστασία των προσωπικών δεδομένων και το δικαίωμα στην ηλεκτρονική
επικοινωνία. Περαιτέρω, οποιαδήποτε προσπάθεια ρύθμισης με ειδικό νόμο
ενέχει τον κίνδυνο περιστολής των ελευθεριών της έκφρασης και του Τύπου.

Είναι
αξιοσημείωτο, ότι τα παραδοσιακά μέσα έχουν ξεκινήσει ένα άδικο κυνήγι
μαγισσών εναντίον των blogs. Το φαινόμενο του κιτρινισμού, του
εκβιασμού και της αήθειας είναι επιδημία της κοινωνίας, εκδηλώνεται δε
πρωτίστως στα παραδοσιακά ΜΜΕ και όπου υπάρχουν οικονομικά συμφέροντα.
Η ελευθερία της ανώνυμης έκφρασης γνώμης δεν είναι δυνατότητα που
παρέχει αποκλειστικά το Διαδίκτυο. Συνηθίζεται και στον παραδοσιακό
Τύπο, του οποίου την ελευθερία κανείς ποτέ δεν σκέφτηκε να περιστείλει.
Οι σοβαρότερες παραβιάσεις προσωπικών δεδομένων, της τιμής και της
υπόληψης πολιτών γίνονται σήμερα από την τηλεόραση, της οποίας η νόμιμη
λειτουργία παραμένει αρρύθμιστη εδώ και 20 χρόνια.

Νομικές
ρυθμίσεις εν θερμώ δεν πρόκειται να φέρουν αποτελέσματα. Αντίθετα ένα
ευέλικτο δίκαιο, μια αυτορρύθμιση, η οποία θα συνεπάγεται την παράλληλη
ανάληψη κοινωνικής ευθύνης όλων όσοι δημοσιογραφούν στο Διαδίκτυο,
μπορεί να λειτουργήσει. Χρειάζεται επιπλέον να αναπτυχθεί μέσα από την
εκπαίδευση μια κουλτούρα ηθικής στο Διαδίκτυο. Ας αφήσουμε την
τεχνολογία να εξελιχθεί και να αλληλεπιδράσει με τους χρήστες, πριν την
εγκλωβίσουμε σε νομικές ρυθμίσεις που δύσκολα τροποποιούνται και
οδηγούν σε αδιέξοδα.

* Η κ. Ελισάβετ Δεληγιάννη είναι νομικός,
καθηγήτρια του Τμήματος Δημοσιογραφίας του ΑΠΘ, όπου διδάσκει «Νομικά
ζητήματα, ηθική και δεοντολογία στα blogs και στη δημοσιογραφία των
πολιτών».


Advertisements
  1. No trackbacks yet.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: