Ο Αρης, το μεγάλο στοίχημα της Ευρώπης

Τετάρτη μεσημέρι, σε ξενοδοχείο στο κέντρο στην Αθήνα. Ογδόντα επτά κορυφαίοι διαστημικοί επιστήμονες όλων των ειδικοτήτων απ’ όλη την Ευρώπη προσπαθούν να αποκρυσταλλώσουν ένα νέο ευρωπαϊκό όραμα για την εξερεύνηση του Διαστήματος. Εδώ και δεκαετίες, η Ευρωπαική Διαστημική Υπηρεσία ESA, προσέγγισε την υπόθεση αυτή με τελείως διαφορετική φιλοσοφία απ’ ό,τι η NASA και οι άλλες διεθνείς υπηρεσίες. Την ώρα που οι Αμερικανοί έστελναν ανθρώπους στο φεγγάρι ή έδιναν έμφαση στην ανάπτυξη τεχνολογίας, οι Ευρωπαίοι προτιμούσαν να ξοδεύουν τα χρήματά τους σε επιστημονικά προγράμματα, στέλνοντας δορυφόρους στο ηλιακό μας σύστημα (Τιτάνας, Ευρώπη), αναπτύσσοντας νέες αστρονομικές τεχνικές και χρησιμοποιώντας το Διάστημα για την καλύτερη κατανόηση προβλημάτων στη Γη (π.χ. αποδάσωση, λιώσιμο των πάγων, παρακολούθηση σεισμών κ.ο.κ.). Τα τελευταία χρόνια, όμως, η οικονομική ανάκαμψη της Ρωσίας και η δυναμική είσοδος στο διαστημικό παιχνίδι της Κίνας, της Ινδίας και της Ιαπωνίας δημιούγησαν συνθήκες ανταγωνισμού τόσο σε ερευνητικό-τεχνολογικό όσο και σε στρατιωτικό επίπεδο. Τα σχέδια του προέδρου Μπους για βάση στη Σελήνη και ανάπτυξη πυραύλων σε τροχιά γύρω από τη Γη, η πτήση του πρώτου Κινέζου αστροναύτη πρόσφατα και η εξαγγελία επανδρωμένης κινεζικής (και ινδικής) αποστολής στην Σελήνη τα επόμενα χρόνια άλλαξαν άρδην το τοπίο. Πριν από λίγες μέρες, η Κομισιόν συμφώνησε με την Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Διαστήματος (ESA) στη χάραξη μιας κοινής Ευρωπαϊκής Διαστημικής Πολιτικής, κάτι που φέρνει για πρώτη φορά την ανεξάρτητη μέχρι σήμερα ESA πιο κοντά στην ευρωπαϊκή διοίκηση και της δίνει περισσότερο πολιτικό προσανατολισμό. Μήπως ήρθε η στιγμή για την Ευρώπη να εγκαταλείψει το χαμηλό επιστημονικό προφίλ και να κυνηγήσει ένα μεγαλεπήβολο όνειρο; Κι αν ναι, ποιο είναι αυτό;

«Πρέπει να επενδύσουμε στην 8η Ηπειρο, το φεγγάρι, τόσο για επιστημονικούς, όσο και για πολιτικούς λόγους», λέει με πάθος από το βήμα του συνεδρίου της Αθήνας, ο Βρετανός καθηγητής Εmmanouel Grande που συμετείχε στην αποστολή SMART στη Σελήνη. «Είναι ιδανικό για την ανάπτυξη αστροφυσικών και ραδιοαστρονομικών ερευνών. Το ιδανικό εργαστήριο για το ελεύθερο Dιάστημα». Αν και έχει ισχυρά επιχειρήματα, δεν φαίνεται να συγκινεί ιδιαίτερα τους συναδέλφους του, αφού εκφράζει μια μειοψηφική άποψη για το ποια θα πρέπει να είναι η στρατηγική της ευρωπαϊκής διαστημικής εξερεύνησης την επόμενη 30ετία. Το φεγγάρι φαίνεται να είναι επιστημονικά «εκτός μόδας». Λίγο νωρίτερα, ένας Γάλλος συνάδελφος του είχε πει περίπου ότι η Ευρώπη πρέπει να ονειρευθεί τον «σύγχρονο Μαγγελάνο» του πλανήτη Αρη, κάνοντας ένα βήμα μπροστά απ’ όλους τους άλλους και αφήνοντας τον σεληνιακό ανταγωνισμό σε Αμερικανούς και Κινέζους. Αυτή η ιδέα ενθουσιάζει τους περισσότερους.

Μάχη με το χρόνο

«Το μεγάλο θέμα της συνάντησης στην Αθήνα είναι το ποιες προπαρασκευαστικές αποστολές απαιτούνται γι’ αυτό», λέει ο αστροφυσικός Jean Pierre Swinggs, πρόεδρος της επιτροπής έρευνας του Ευρωπαϊκού Ιδρύματος Διαστημικής (ESF). «Και το μεγάλο πρόβλημα που θα πρέπει να λύσουμε για να πετύχουμε είναι ο χρόνος». Ενα ταξίδι στον Αρη θα διαρκέσει περίπου τρία χρόνια. Για να καταφέρουν να πάνε εκεί αστροναύτες, πρέπει να υπάρχουν ικανές τεχνολογίες συσσώρευσης νερού και φαγητού, να αντιμετωπισθεί το ζήτημα της κόπωσης, των σωματικών βλαβών και, βεβαίως, των ψυχολογικών προβλημάτων για τα οποία οι επιστήμονες δεν έχουν ιδέα. «Φαντασθείτε να βλέπετε τη Γη να μικραίνει ώσπου να εξαφανίζεται και να γίνεται ένα άστρο όπως όλα. Και να ξέρετε ότι δεν μπορείτε να επιστρέψετε», λέει ο Jean Pierre Swinggs και δεν κρύβει τον… ενθουσιασμό του.

«Για να υποστηριχθεί ζωή στον Αρη χρειάζεται να κάνουμε αλλεπάλληλες τεχνολογικές επαναστάσεις στη διαστημική Ιατρική, στα συστήματα υποστήριξης ζωής, ενώ θεμελιώδους σημασίας είναι η κατανόηση της βαρύτητας», συμπληρώνει ο Jean Claude Worms από το ESF. Και οι δυο είναι θερμοί υποστηρικτές μιας προοπτικής που μπορεί να συγκινήσει την ευρωπαϊκή κοινή γνώμη. Ο Αρης γι’ αυτούς είναι κάτι παραπάνω από επιστημονικός και πολιτικός στόχος. Είναι πηγή έμπνευσης.

Και ο αντίλογος όμως είναι αρκετά ισχυρός: «Εχουμε υποστηρίξει μέχρι σήμερα μια πιο επιστημονική προσέγγιση δίνοντας έμφαση σε αυτοματοποιημένες αποστολές. Δεν πιστεύω ότι μπορεί η Ευρώπη να πετάει χρήματα σε άπιαστα όνειρα», λέει ο Jaques Blamont της Γαλλικής υπηρεσίας CNES και ένας από τους πρωτοπόρους της διαστημικής έρευνας στην Ευρώπη. «Εχουμε πετυχημένα μετεωρολογικά και τηλεπικοινωνιακά προγράμματα. Πρέπει να συνεχίσουμε να φτιάχνουμε υπηρεσίες για τους πολίτες που να αυτοχρηματοδοτούνται. Και να είμαστε πολύ προσεκτικοί».

Επιστήμη και Πολιτική

«Αν εμπλακούν τρεις διαστημικές υπηρεσίες που εκπροσωπούν δύο δισεκατομμύρια ανθρώπους, τότε το κόστος δεν θα ξεπερνά τα 10 ευρώ το χρόνο ανά άνθρωπο».

«Περιμένω κάτι καλύτερο από εντυπωσιακά νούμερα, κύριε συνάδελφε. Πρέπει να είμασε πιο υπεύθυνοι, όταν μιλάμε για κάτι τόσο μεγαλεπήβολο».

Αυτές είναι μερικές από τις φράσεις που ακούστηκαν λίγο πριν ο Γιάννης Δαγκλής, διευθυντής του Ινστιτούτου Διαστημικών Εφαρμογών και Τηλεπισκόπησης του Αστεροσκοπείου Αθηνών και ο άνθρωπος που έφερε αυτή την επιστημονική συνάντηση στη χώρα μας – συνθέτει μαζί με την οργανωτική επιτροπή το τελικό κείμενο δύο ημερήσιων εξαντλητικών συζητήσεων.

«Υπάρχει λόγος να πάμε στο φεγγάρι πριν από τον Αρη επειδή το κάνει η Αμερική, η Κίνα και η Ινδία; Τι αξιώσεις θα μπορούσε να έχουμε στο μέλλον, αν δεν πάμε τώρα; Και τι πολιτικές φιλοδοξίες μπορούμε να έχουμε, ξοδεύοντας μόλις το 1/10 των χρημάτων που ξοδεύουν οι Αμερικανοί; Πιστεύω ότι θα αφήσουμε το φεγγάρι στην άκρη για οικονομικούς τελικά λόγους», λέει ο Γιάννης Δαγκλής. Αυτό το πνεύμα επικράτησε τελικά και στη συνάντηση της Αθήνας, όπου οι κορυφαίοι Ευρωπαίοι επιστήμονες άναψαν τελικά το πράσινο φανάρι στις ρομποτικές αποστολές προς τον Αρη, αποστολές που προετοιμάζουν την παρουσία ανθρώπου εκεί.

Το EXOMARS θα εκτοξευθεί το 2011 και θα κατεβάσει ένα rover με δυνατότητα ανάλυσης δειγμάτων του υπεδάφους του πλανήτη. Το Mars Sample Return αναμένεται να επιστρέψει στη Γη με δείγματα από τον Αρη και έτσι να ανοίξει το δρόμο για την αποστολή ανθρώπων.

«Για να υποστηριχθεί ζωή στον Αρη χρειάζεται να κάνουμε αλλεπάλληλες τεχνολογικές επαναστάσεις στη διαστημική Ιατρική, στα συστήματα υποστήριξης ζωής, ενώ θεμελιώδους σημασίας είναι η κατανόηση της βαρύτητας»

«Χρειαζόμαστε να βρούμε νέες πηγές χρηματοδότησης αλλά και έμπνευση», λέει ο Marcello Coradini, συντονιστής αποστολών της ΕSA στο ηλιακό σύστημα. «Πρέπει να υπολογίσουμε στην τεχνολογία αλλά και στη διαστημική επιχειρηματικότητα και βιομηχανία. Δώσαμε πολλά χρήματα στην κατασκευή του διεθνούς διαστημικού σταθμού και τώρα πρέπει να κρατήσουμε ψηλά την απασχόληση στη βιομηχανία. Χρειαζόμαστε ένα όραμα. Αυτό είναι ο Αρης».

Η Ελλάδα στο Διάστημα

Μέχρι την ένταξη της Ελλάδας στην ESA η διαστημική επιστημονική κοινότητα της χώρας ήταν… θεωρητική. Με εξαίρεση το Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης και συγκεκριμένα τον τομέα τηλεπικοινωνιών και Διαστημικής του καθηγητή και Ακαδημαϊκού Εμμανουήλ Σαρρή που συμμετείχε σταθερά σε μια σειρά από ερευνητικούς δορυφόρους των ΝΑSΑ, ESA και της ρωσικής υπηρεσίας Διαστήματος, διεξάγοντας τα δικά του πειράματα. Τα πράγματα όμως σήμερα αλλάζουν.

«Η ελληνική επιστημονική κοινότητα έχει αρχίσει να συμμετέχει στα τεκταινόμενα της ΕSΑ. Το αστεροσκοπείο συμμετέχει σε μια αποστολή στον Ερμή. Η ομάδα της Θράκης κάνει κυκλώματα για διαστημικά πειράματα, η Κρήτη συμμετέχει στο Europlanet (πρόγραμμα πλανητικής εξερεύνησης) και το Μετσόβιο Πολυτεχνείο κάνει τη δική του αρχή. Υπάρχουν ακόμα ελληνικές προτάσεις για τις επόμενες δυο επιστημονικές αποστολές της ΕSΑ, ενώ υπάρχει και ελληνική πρόταση για την εξερεύνηση του δορυφόρου του Δία Τιτάνα», λέει ο Γιάννης Δαγκλής που, εκτός των άλλων, συμμετέχει σε επιτροπές της ΕSΑ. «Υπάρχει πλέον ανάγκη για εθνική στρατηγική και εθνική χρηματοδότηση των αποστολών. Η ΕΣΑ πληρώνει το δορυφόρο, την εκτόξευση και τις επικοινωνίες αλλά τα επιστημονικά όργανα στηρίζονται σε εθνικές συμμετοχές. Εκεί χρειαζόμαστε υποστήριξη από το κράτος».

Advertisements
    • Maigret
    • 23 Μαΐου 2007

    poly kalo

  1. No trackbacks yet.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: