Το μόνο παραμύθι πια είναι η εικόνα

Ο Χέγκελ ορίζει τη βία ως καταστροφή της κοινωνικής επικράτειας από κοινωνικά υποκείμενα. Τα υποκείμενα φτάνουν σε κατάσταση ατομικής συνείδησης αρνούμενα την κοινοτική τους φύση μέσω μιας βίαιης πράξης ενάντια στους συνανθρώπους τους. Ο Φρόιντ προτιμά τη λέξη καταπίεση από τη λέξη βία.

Στο bios η Αγγελική Παπούλια, ο Γιώργος Βαλαής και ο Χρήστος Πασσαλής, η ομάδα των blitz που πέρυσι μας έδωσε το καταπληκτικό «Μotherland» (αγαπήθηκε ιδιαίτερα από το νεανικό κοινό), με τη συμμετοχή τώρα μιας ακόμη ηθοποιού, της Κλαυδίας Ζαραφωνίτου, βάζουν κάτω από τον μεγεθυντικό φακό (της κάμερας, του θεάτρου, της συνείδησης) τη βία στον ιδιωτικό χώρο των σχέσεων. Στο «Joy Division» που κατεβαίνει έπειτα από ένα μήνα επιτυχημένων παραστάσεων σήμερα για να ανέβει ξανά τον Σεπτέμβριο παρακολουθούμε την ατέλειωτη πτώση δυο ζευγαριών (μεταξύ 30 και 40 ετών) από τον ρομαντισμό στην ωμή βία, σε τηλεοπτικούς χρόνους, υπο τους ήχους της μελαγχολικής πόπ του ’80.

Ενα δημόσιο παιχνίδι

Ενα τραπέζι, δυο καρέκλες, προβολές στίχων από τραγούδια στον τοίχο με μορφή καραόκε, παιχνίδι με τα φώτα, αυτή είναι η σκηνή του Joy Division, όλη κι όλη. Φωτίζεται και το ένα ζευγάρι κάθεται στο τραπέζι, ενώ το άλλο στη θέση του ηχολήπτη – επόπτη. Ξεκινούν να διαβάζουν γράμματα που κάποτε αντάλλαξαν. Ερωτικές επιστολές, σημειώματα αυτοκτονίας, βιαστικά σημειώματα γραμμένα σε post-it, γράμματα εκδίκησης, χωρισμού, μη συγχώρεσης, ξετυλίγονται σε ένα δημόσιο παιχνίδι.

«Χθες στις ειδήσεις είδα ένα πλημμυρισμένο σπίτι. Εγώ ήμουν το σπίτι. Στο σαλόνι τα έπιπλα έπλεαν. Εσύ ήσουν τα έπιπλα. Ο τίτλος ήταν: κάτω από τα νερά. Αυτοί είμαστε εμείς».

Οι επόπτες (κάτι ανάμεσα σε ανακριτές, τηλεπαρουσιαστές ή απλώς φωνή της συνείδησης) ελέγχουν το ζευγάρι καθώς απολογείται και κατηγορεί. Δεν το κάνουν όμως με ηθικοπλαστικά ή ιδεολογικά κριτήρια. Απλώς συντηρούν το παιχνίδι (όπως στην τηλεόραση). Επειτα αλλάζουν όλα. Τα φώτα χαμηλώνουν και οι μελωδίες των Smiths, Aha, Bryan Ferry τυλίγουν τον χώρο. Στον τοίχο προβάλλονται οι στίχοι και τα ζευγάρια παραδίνονται σε ένα ιδανικό χορευτικό καραόκε. Για λίγο Ολα είναι τέλεια. Στη φαντασία τους ή μάλλον στην φαντασία της εποχής τους.

— Παίζει playstation;

— Ναι.

— Περιφέρεσαι ακόμα μ’ αυτό το αποβλακωμένο ύφος του αλκοολικού; Σκοπεύεις να σαπίσεις βλέποντας πορνό στο Ιντερνετ;

— Βλέπεις πορνό στο Ιnternet;

— Ναι, βλέπει.

— Ολοι βλέπουν πορνό. Εσύ δεν βλέπεις; Ολοι βλέπουν, η ίδια η ζωή είναι πορνογραφία.

«Η σχέση» ως διαρκής σύγκρουση

Το Joy Division ασχολείται με τη διάρρηξη του εικονικού από το πραγματικό. Αυτό που περιγράφεται ως σχέση έχει βιωθεί από τους σημερινούς τριαντάρηδες περισσότερο μέσα από τη λεκτική και εικονική αφήγησή του. Ολες οι αναφορές αφορούν τις εμπειρίες εντός ενός διαμεσολαβημένου περιβάλλοντος (τηλεόραση, καρτούν, ποπ μουσική, φαντασία). Στο κέντρο της παράστασης δεν βρίσκονται οι ηθοποιοί, αλλά «η σχέση» ως διαρκής σύγκρουση. Κεντρικό στοιχείο της σκηνοθεσίας -που στοχεύει στο στομάχι και όχι στο μυαλό του θεατή- η αντίστιξη.

«Tο 99,9% των ανθρώπων ακολουθεί όλες αυτές τις κοινωνικές επιταγές της παπαριάς… Προκειμένου να είσαι αρεστή, να είσαι το γλυκό κοριτσάκι που όλοι αγαπάνε, κρύφτηκες πίσω από τις ψευτοαλήθειες του μπαμπά σου και της μαμάς σου και με βαθμολογείς», λέγεται σε μιαν άλλη αποστροφή της παράστασης. Αν ανήκεις στη γενιά του ΜΤV λοιπόν δεν μπορεί παρά να αναγνωρίσεις αυτό το βασανιστήριο της πραγματικότητας.

«Είσαι νεκρός για μένα. Μ’ έκανες ανάπηρη, ανίκανη να αμυνθώ. Τώρα δραπετεύω όσο πιο μακριά από τα βασανιστήρια, τους συνεχείς τραυματισμούς, τις κρίσεις πανικού, τον απέραντο εγωισμό σου. Τέρμα.»

Ο νεανικός ρομαντισμός της γενιάς, που μόλις έρχεται στα πράγματα, καταρρέει.

«Η τηλεόραση έχει κάνει χειρότερο κακό απ’ ό,τι η τουρκοκρατία»

— Στην παράσταση χρησιμοποιείτε σχήματα που καταλαβαίνουμε ως τηλεοπτικά (επόπτες, εναλλαγή ρόλων σε ένα παιχνίδι, τηλεοπτικός χρόνος). Για ποιο λόγο;

Αγγελική: Οι επόπτες μας είναι ανακριτές, ψυχολόγοι, παρουσιαστές αλλά και η φωνή της συνείδησης. Δεν θέλαμε να ενσαρκώνουν ένα συγκεκριμένο χαρακτήρα. Είναι η εξωτερική κοινωνική βία που εισέρχεται στον ιδιωτικό χώρο του ζευγαριού και το υπονομεύει.

Χρήστος: Οι επόπτες στο έργο μας δεν υπερασπίζονται τίποτα, δεν κρίνουν καν. Απλώς εξουσιάζουν βάσει των όρων του παιχνιδιού.

Γιώργος: Η τηλεόραση έχει κάνει χειρότερο κακό απ’ ό,τι η τουρκοκρατία. Πριν από 15 η 20 χρόνια υπήρχε ηθικό πλαίσιο στην κοινωνία. Το αισθανόσουν έντονα (με τα προβλήματά του). Μετά ήρθε η Θάτσερ όμως και είπε ότι δεν υπάρχει πια κοινωνία. Υπάρχει οικογένεια και οικονομία. Και έκοψε τα επιδόματα… Ε, τη συνέχεια αυτών των ιδεών ζούμε σήμερα.

Χρήστος: Το μόνο παραμύθι (κοινωνικά αποδεκτό) είναι η εικόνα. Αυτή λέει πια τις ιστορίες. Μας χωρίζει πολύ μεγάλη απόσταση από την οικογένεια, τη γειτονιά, το τραπέζι την Κυριακή, το δημοτικό (αλλά και το αντιστασιακό) τραγούδι, τον Καραγκιόζη, όλα εκείνα τα πράγματα που παρήγαγαν την αφήγηση εκείνης της εποχής.

— Και ο ρόλος της βίας;

Αγγελική: Υπάρχουν πράγματα που θεωρείς ότι επιτρέπονται, ενώ άλλα όχι. Θα παραβείς τα όρια σε κάθε περίπτωση (επαγγελματικά, προσωπικά, ερωτικά). Απλώς είναι παράλογο και σχετικό το παιχνίδι γύρω μας.

Γιώργος: Είναι απλώς ένα μέσο, κομμάτι της γλώσσας της εποχής. Δεν την κρίνουμε.

— Γιατί χρησιμοποιείτε επιστολές στην παράσταση;

Γιώργος: Οι επιστολές λειτουργούν σε δύο χρόνους, σε αυτόν κατά τον οποίο γράφτηκαν και σε αυτόν κατά τον οποίο διαβάζονται. Είναι ντοκουμέντα. Ολοι έχουμε τέσσερις ή πέντε γραμμές φυλαγμένες από κάποιον «πρώην», ακόμα και αν είναι μηνύματα σε κινητά τηλέφωνα. Και είναι ένας καλός τρόπος να αφηγηθεί η παράσταση τον εαυτό της.

Αγγελική: Οι επιστολές είναι κάπου ανάμεσα στον προφορικό και τον γραπτό λόγο. Ετσι δημιουργείται η κατάλληλη απόσταση και στο κέντρο τοποθετείται η σχέση που είναι το κεντρικό στοιχείο της παράστασης.

Μουσική και κείμενα

— Τι ρόλο παίζει η μουσική στην παράσταση;

Αγγελική: Μεγαλώσαμε ακούγοντας την ποπ μουσική του ’80, με την κουλτούρα του ΜΤV, του βίντεο κλιπ. Μεγαλώσαμε δηλαδή με μια ιδανική υπόσχεση. Τα πράγματα όμως, τελικά, στη ζωή μας δεν πήγαν έτσι. Η δεκαετία του ’90 ήταν πολύ πιο σκληρή. Η Αθήνα άλλαξε. Εγινε μια πολυπολιτισμική πόλη.

Χρήστος: θέλαμε την εικονικότητα, τα βίντεο να έχουν την έννοια της εξορίας. Η μουσική στην παράσταση βρίσκεται στον αντίποδα της βίας της καθημερινότητας. Εκεί σώνεσαι. Αλλά είναι απλώς εικονική πραγματικότητα.

Γιώργος: Στο there is a light that never goes down των Smiths, που ακούγεται στην παράσταση, οι χαρακτήρες χορεύουν όπως το κουρδιστό πορτοκάλι. Η μουσική σου προσφέρει ένα μαξιλάρι να ακουμπήσεις για λίγο μέχρι να έρθει ακόμα πιο σκληρή η πραγματικότητα.

— Στο motherland συλλέξατε αποσπάσματα από εφημερίδες. Πώς γράφτηκαν αυτή τη φορά τα κείμενα;

Γιώργος: Στην αρχή αντλήσαμε από τις προσωπικές μας ιστορίες. Δώσαμε ένα ερωτηματολόγιο και μαζέψαμε ιστορίες και απαντήσεις από καμιά εικοσαριά περίπου ανθρώπους. Επειτα κάναμε έρευνα στο αρχείο. Κάποια στιγμή ανακαλύψαμε το πείραμα του Μίλγκραμ. Αυτό αποδεικνύει πως το 80% περίπου των ανθρώπων μπορεί να βγάλει βία χωρίς κανένα έννομο συμφέρον. Ο Λακάν έλεγε ότι είμαστε στις εσχατιές του λόγου. Ολα είναι λόγος. Ο άνθρωπος είναι πια αβοήθητος χωρίς την ηθική της ιδεολογίας.

Advertisements
    • the editor
    • 23 Οκτωβρίου 2007

    το είδα πέρυσι. συγκλονιστικό. απομυθοποίηση του έρωτα στον οποίο ο καθένας μας αναζητά το καταφύγιο και τη δύναμη για να επιβιώσει σε έναν κόσμο που γίνεται σκληρότερος. έχουμε εναποθέσει όλες τις ελπίδες σε αυτόν λες κι αυτός δεν είναι κομμάτι αυτού του άθλιου κόσμου. και φυσικά όχι μόνο ο κόσμος δε γίνεται καλύτερος έτσι αλλά κι ο ίδιος ο έρωτας υπόκειται σε φθορά και μάλιστα όλο και σε πιο γρήγορους ρυθμούς (ρευστή αγάπη ζύγκμουντ μπάουμαν ένα ωραίο βιβλίο σχετικά).

  1. thanks

    • Ντίνος
    • 28 Αυγούστου 2009

    Κατάλαβα τι έγινε. Είδα και ένα σχετικό στο http://www.arhaiaithomi.gr

    Πάντα δίπλα σε ένα καρχαρία τρέχουν και μικρά ψαράκια και τρώνε αυτά που περισσεύουν από τον καρχαρία.

    Η Χριστίνα φαίνεται ότι, μόλις το έμαθε, τηλεφώνησε στην Κατερίνα και της είπε «δεν ντρέπεσαι, εσύ που έχεις πολλή πελατεία και θές και να πάρης και το κορίτσι. Άσε το στις δικές μου άνεργες φίλες γνωσιακές συμπεριφοριστές θεραπεύτριες που ψωμολυσσάνε και δεν έχουν να φάνε».

    Αφού το κυρίαρχο στοιχείο που ενώνει τους ψυχολόγους είναι η αλληλεγγύη, επινοήθηκε το ψέμμα ότι «προέκυψε η παραδουλεύτρα» κλπ.

    Έτσι θα βρούνε δουλειά και οι άνεργες γνωσιακές θεραπεύτριες φίλες της Χριστίνας.

    Εκτός εάν …………. ο πελάτης πεί «άντε να γαμηθείτε, πάω αλλού», οπότε οι φίλες θα αλληλοκατηγορούνται για στραβό χειρισμό του βλάκα του πελάτη!

  1. No trackbacks yet.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: