Εικόνες από το σώμα του μέλλοντος

Ο Stelarc (κατά κόσμον Στέλιος Αρκαδίου) είναι ένας από τους γνωστότερους διεθνώς περφόμερ, γιατί χρησιμοποιεί το σώμα του ως έργο τέχνης. Και δεν το χρησιμοποιεί προκειμένου να κάνει αισθητικές ή πολιτικο-κοινωνικές δηλώσεις, όπως έχουμε δει σε άλλες περιπτώσεις. Αντιθέτως, παραδίδει το σώμα του στην τεχνολογία η οποία το αλλάζει, παράγοντας -όπως ο ίδιος λέει- «εναλλακτικά ανατομικά αρχιτεκτονήματα». Ο Stelarc θεωρεί το ανθρώπινο σώμα ξεπερασμένο. Χρησιμοποιεί τη ρομποτική, το Διαδίκτυο, την τεχνητή νοημοσύνη, την προσθετική χειρουργική και τη βιοτεχνολογία για να διαρρήξει τα όρια των βιολογικών περιορισμών. Εχει κρεμαστεί με γάντζους από γερανό, έχει κατασκευάσει τρίτο ρομποτικό χέρι, έχει συνδέσει το σώμα του στο Internet, όπου μπορούσαν οι χρήστες να το καθοδηγήσουν κατά βούληση και έχει πραγματοποιήσει ένα «αρειανό» χορευτικό πάνω σε ένα εξάποδο ρομπότ. Οι περφόρμανς του είναι μικρές τελετές από το πιθανό μας μέλλον. Εσχάτως πήγε ακόμα παραπέρα. Με τη συνδρομή χειρουργών και βιολόγων κατασκευάζει ένα τρίτο ανθρώπινο αυτί στο εσωτερικό του χεριού του. Το αυτί, που είναι μέρος του σώματός του, αισθάνεται, ενώ στο μέλλον σκοπεύει να το συνδέσει στο Internet μέσω Bluetooth και wifi ώστε να μπορεί ο καθένας να ακούσει ό,τι αυτό… ακούει! «Το σώμα cyborg που κατασκευάζει γίνεται ένα ενδιάμεσο είδος ανάμεσα στον άνθρωπο και τον μετα-άνθρωπο», γράφει η Αννα Χατζηγιαννάκη. Διαβάστε την συνέντευξη, παρακάτω. (Δημοσιεύτηκε στην Καθημερινή στις 6/5/2007)

Οι καλλιτέχνες στην πλειονότητά τους στάθηκαν επιφυλακτικοί απέναντι στην επιστήμη, με εξαίρεση τους συγγραφείς επιστημονικής φαντασίας. Μόνο πρόσφατα οι Bio-artists (βιο-καλλιτέχνες) άρχισαν να χρησιμοποιούν τα εργαλεία της επιστήμης και να ερευνούν με αυτά. Γραφικοί, απατεώνες ή πρωτοπόροι, οι βιο-καλλιτέχνες έρχονται αντιμέτωποι με θεμελιώδη ερωτήματα, γιατί τέτοια θέτει η επιστήμη. Αυτά ήταν και τα θέματα που απασχόλησαν το διήμερο «Από την επιστημονική φαντασία στην πραγματικότητα» που οργάνωσε η ιστορικός τέχνης Aννα Χατζηγιαννάκη, πριν από δύο εβδομάδες στην Ελληνοαμερικανική Eνωση, κατά το οποίο παρουσίασαν τις δουλειές τους ο διάσημος Αμερικανός συγγραφέας Bruce Sterling και ο Ελληνοαυστραλός περφόμερ Stelarc.

Βιολογικά όρια και νέες δυνατότητες

– Γιατί να αλλάξουμε το σώμα μας;

– Πάντοτε με ενδιέφερε το σώμα και η εξέλιξή του, ανατομική και λειτουργική. Το σώμα μας έφτασε σε αυτή την μορφή όχι μόνο για εξελικτικούς λόγους (DNA) ή μέσω της φυσικής επιλογής αλλά και από το περιβάλλον. Το βαρυτικό πεδίο π.χ. έχει διαμορφώσει το πώς περπατάμε, το σχήμα των ποδιών μας, τα εσωτερικά μας όργανα. Χορευτές, γυμναστές, τραγουδιστές χρησιμοποιούν το σώμα τους σαν το κύριο μέσο έκφρασης. Ως καλλιτέχνης ενεπλάκην στο παρελθόν με πολλούς τρόπους στην έρευνα των διαφορετικών δυνατοτήτων έκφρασης του σώματος. Για παράδειγμα, έκανα ένα φιλμ όπου κινηματογράφησα το εσωτερικό του σώματός μου με ενδοσκόπιο. Εβαλα ένα μικρό γλυπτό στο στομάχι μου κι αυτό έδωσε παράσταση μέσα στο σώμα μου. Eφτιαξα ένα τρίτο ρομποτικό χέρι, που δένεται πάνω στο χέρι μου αλλά ελέγχεται από σήματα που του στέλνω από τους μυς του στομαχιού μου. Εμαθα να το χρησιμοποιώ όπως και τους κανονικούς μου μυς. Με ενδιέφεραν πάντοτε οι τρόποι με τους οποίους οι δυνατότητες του ανθρώπινου σώματος θα μπορούσαν να αυξηθούν μέσω των τεχνολογικών εμφυτευμάτων και των προσθεμάτων.

Το πιο σημαντικό μέσο

– Γιατί όμως; Η τεχνολογία, αναμορφώνοντας το σώμα, τι ακριβώς αναμορφώνει;

– Εγώ πιστεύω ότι η φιλοσοφία μας και η κατανόηση αυτού του κόσμου καθορίζεται από τις δυνατότητες του σώματος και της φυσιολογίας του. Βλέπουμε τον κόσμο με δύο μάτια και αυτιά, μυρίζουμε και γευόμαστε, αισθανόμαστε. Ενα άλλο πλάσμα, όπως π.χ., η νυχτερίδα τον αντιλαμβάνεται μέσω υπερήχων. Το φίδι χρησιμοποιεί υπέρυθρη όραση. Πολλά είδη αντιλαμβάνονται τον κόσμο διαφορετικά. Βρίσκω πολύ ενδιαφέρον ότι, για το μεγαλύτερο μέρος της εξελικτικής διαδικασίας, τα περισσότερα πλάσματα δεν είχαν καν μάτια. Η ανάπτυξη του ματιού είναι σχετικά πρόσφατη εξέλιξη. Οι αισθήσεις καθορίζουν πώς κατασκευάζεται ο κόσμος και πώς αξιολογείται κοινωνικά και πολιτισμικά. Το σώμα συνιστά το πιο σημαντικό μέσο σε αυτή τη διαδικασία. Το ενδιαφέρον μου για το σώμα μεταφράζεται σε ενδιαφέρον για το σημαντικότερο διαδραστικό και αντιληπτικό εργαλείο (interface) που έχουμε για την πρόσληψη αυτού του κόσμου.

– Το σώμα μας είναι μια διαδραστική επιφάνεια, λοιπόν;

– Ναι, μπορείς να το δεις έτσι.

Η «ύπαρξη» σήμερα

– Μέχρι σήμερα η ζωή εθεωρείτο ιερή. Τώρα, με τα επιτεύγματα της επιστήμης, η αντίληψη αυτή αλλάζει. Πώς θα πορευτούμε σε αυτό το νέο πλαίσιο και τι ρόλο παίζει η τέχνη;

– Το σώμα μας δεν είναι απαραίτητα τόσο καλά σχεδιασμένο. Φυσικά είναι ευαίσθητο, πολύπλοκο… Εξ όσων γνωρίζουμε, είμαστε το εξυπνότερο προϊόν της εξέλιξης στη Γη. Από την άλλη, όμως, έχουμε περιορισμένες παραμέτρους επιβίωσης. Αν λ.χ. αλλάξει η εσωτερική θερμοκρασία του σώματός σας κατά τρεις ή τέσσερις βαθμούς, θα έχετε σοβαρό πρόβλημα. Αν χάσετε το 10% των σωματικών υγρών σας, θα πεθάνετε. Ζείτε περίπου 70 με 80 χρόνια. Η ερώτηση είναι: Είμαστε διατεθειμένοι να δεχθούμε το βιολογικό στάτους κβο; Ή μήπως η εξέλιξη παρήγαγε ένα όν που μπορεί να αναλύσει, να εκτιμήσει και να βελτιώσει την μηχανή -τον εαυτό της- με καλύτερο τρόπο. Αυτή τη στιγμή φαίνεται να υπάρχει μια ασάφεια για την εικόνα της ύπαρξης. Από τη μια πλευρά μπορούμε να διατηρήσουμε ένα νεκρό σώμα επ’ αόριστον μέσω της πλαστινοποίησης (σ.σ. σύγχρονη μέθοδος ταρίχευσης, όπου τα υγρά και το λίπος ενός σώματος αντικαθίστανται από πολυμερή). Επίσης μπορούμε να παρατείνουμε τη ζωή ενός σώματος που βρίσκεται σε κώμα επ’ άπειρον με μηχανική υποστήριξη. Τι εννοούμε, λοιπόν, όταν λέμε «ύπαρξη», αν μπορούμε να επεκτείνουμε με αυτούς τους τρόπους τα όρια του σώματος, αν μπορούμε να δημιουργήσουμε γενετικώς τροποποιημένες χίμαιρες; Αυτές οι μερικά ζωντανές υβριδικές φόρμες παράγουν μια καινούργια αντίληψη.

Ο ρόλος της τεχνολογίας

– Σχεδιάζουμε το μέλλον μας μόνοι μας, ή μήπως η τεχνολογία μάς χρησιμοποιεί; Μήπως μας σχεδιάζει αυτή;

– Η τεχνολογία μάς προσθέτει μνήμη, επεξεργαστική ισχύ, πρόσθετες δυνατότητες εκμετάλλευσης πηγών ή τηλεκατευθυντικότητα. Λέω, λοιπόν, ότι το σώμα μπορεί να λειτουργήσει με πολύ πιο ενδιαφέροντες τρόπους χρησιμοποιώντας αυτά τα τεχνολογικά πρόσθετα. Η συγχώνευση του σώματος και της τεχνολογίας, το σύστημα που δημιουργούν, παράγει μια πολύ ενδιαφέρουσα πιθανότητα. Υπάρχει ένας φρανκεσταϊνικός φόβος ότι η τεχνολογία είναι ένας εξωγήινος. Ενώ θα μπορούσαμε να δούμε την τεχνολογία σαν εξωτερικά ανθρώπινα όργανα. Ο ΜακΛούαν έλεγε ότι η τεχνολογία είναι τα εξωτερικά όργανα του σώματος, όπως είναι και τα εσωτερικά.

– Κάθε εποχή διηγείται την ιστορία του κόσμου ανάλογα με τα μέσα που διαθέτει;

– Βεβαίως! Τα μικροσκόπια και τα τηλεσκόπια μάς έχουν δώσει μία τελείως καινούργια άποψη για τον κόσμο, σε σχέση με ό,τι αντιλαμβανόμασταν πριν από αυτά.

Οι επιστήμονες

– Υπάρχει όμως και το ερώτημα: Ποιος ρωτάει;

– Αυτό είναι αλήθεια. Είναι δύσκολο να εξηγήσεις στους επιστήμονες τι κάνεις. Σε ρωτούν συνέχεια: Γιατί το κάνεις αυτό; Για έναν καλλιτέχνη αυτή δεν είναι και τόσο σημαντική ερώτηση. Η τέχνη συμβαίνει στο γλίστρημα από την πρόθεση στην πραγματικότητα. Εχω υπάρξει τυχερός μέχρι σήμερα που κάποιοι μηχανικοί της ρομποτικής και της τεχνητής νοημοσύνης έχουν ενδιαφερθεί γι’ αυτά που κάνω. Ως καλλιτέχνης δεν με ενδιέφερε απλώς να μιλήσω για το πώς θα είναι η ζωή με έξι ρομποτικά πόδια, ήθελα να το κατασκευάσω.

– Αν αυτά είναι τα πρώτα ανιχνευτικά βήματα ενός νέου πολιτισμού, πώς τον φαντάζεσθε αργότερα;

– Οχι ευγονικά πάντως. Πολιτικά, κοινωνικά και ηθικά θα είχε τεράστιο πρόβλημα μια τέτοια εξέλιξη. Μιλάμε για ανατομικές διαφοροποιήσεις σε ό,τι αφορά το σώμα. Ο κόσμος δεν συνειδητοποιεί όταν κρατάει το κινητό ότι, χτυπώντας μερικά πλήκτρα στην Αθήνα, παράγει ήχο στη Μελβούρνη. Ο χώρος μεταξύ μας καταρρέει και μετατρεπόμαστε σε απομακρυσμένα αλληλεπιδρώντα σώματα. Οι περισσότεροι το θεωρούμε δεδομένο αλλά είναι φανταστικό. Δεν θυμόμαστε καν πως ήταν όταν έπρεπε να περιμένουμε στη σειρά στον τηλεφωνικό θάλαμο. Το πρώτο μου Nokia ήταν σαν παντόφλα. Οι ασύρματες τεχνολογίες επιτρέπουν στα ανθρώπινα σώματα να επεκτείνουν τις λειτουργικές τους ικανότητες.

Ολα συνδεδεμένα στο Διαδίκτυο

— Δώστε μας μια εικόνα του κοντινού μέλλοντος…

— Ενας χειρουργός μπορεί ήδη να κάνει επεμβάσεις μέσω ρομπότ, σκεφθείτε το. Στην περφόρμανς μου Fractal Flesh, το σώμα μου ήταν στο Λουξεμβούργο. Ανθρωποι από το Παρίσι, το Λονδίνο και το Αμστερνταμ μπορούσαν να προγραμματίσουν ένα μέρος του σώματός μου ώστε αυτό να κινηθεί αυτόνομα και χωρίς τη θέλησή μου. Εγώ δεν είχα έλεγχο. Μπορεί, λοιπόν, στο μέλλον να μη μιλάμε απλώς από απόσταση ή να βλέπουμε βίντεο ο ένας του άλλου, αλλά να αλληλεπιδρούμε φυσικά. Μπορεί εγώ να ελέγχω το χέρι σας και εσείς το δικό μου. Αυξάνονται οι απτικές τεχνολογίες στο Internet. Οπότε δεν θα θεωρούσα απίθανο να έχουμε απτική επικοινωνία στο μέλλον μέσω του Internet. Φαντασθείτε ολογραφικές απεικονίσεις και πραγματική μυϊκή πίεση, αυτά δεν είναι επιστημονική φαντασία, είναι ήδη πραγματικότητα. Στο μέλλον το Ιnternet δεν θα είναι απλώς πληκτρολόγια και οθόνες, θα είναι απτικές τεχνολογίες και τότε θα μπουν ερωτήματα όπως τι είναι το σώμα μου και τι το σώμα σου, αφού δεν θα είναι πλέον απαραίτητα το δέρμα το εξωτερικό μας σύνορο. Οταν μιλάμε για cyborg σήμερα εννοούμε τον terminator, αλλά σκεφθείτε cyborg συστήματα, όπου τα σώματα είναι χωριστά ως προς τον τόπο από τον οποίο συνδέονται, όμως στο Ιnternet συνιστούν ένα σύνολο. Ηδη συνιστούμε όλοι ένα cyborg σύστημα.

Advertisements
  1. No trackbacks yet.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: