Ανθρωπος και Μηχανή 3 – Ο εγκέφαλος

Είστε γηγενής ή μετανάστης; Αν είστε μεταξύ 15 και 25 ετών, πιθανότατα είστε γηγενής. Αν είστε άνω των σαράντα, τότε μάλλον μεταναστεύσατε στις ψηφιακές τεχνολογίες από τις αναλογικές, κάποια στιγμή της ζωής σας, – πιθανότατα για επαγγελματικούς λόγους. Σε κάθε περίπτωση οι εγκέφαλοι των μεν και των δε, λειτουργούν διαφορετικά. Αυτό τουλάχιστον υποστηρίζει ο Γκάρι Σμόλ, ένας Αμερικανός καθηγητής του Πανεπιστημίου UCLA που εξέδωσε πρόσφατα ένα βιβλίο με τίτλο “iBrain“. Εκεί ο Αμερικανός καθηγητής αναλύει τα πλεονεκτήματα και τους κινδύνους από την χρήση υπολογιστών για τον ανθρώπινο εγκέφαλο, υποστηρίζει ότι μπορούν και οι μεγαλύτεροι σε ηλικία να συμμετάσχουν στην πληροφοριακή επανάσταση και αναρωτιέται αν η χρήση τους θα οδηγήσει τελικά στην εξέλιξη του ανθρώπινου εγκεφάλου, όπως συνέβη προ 300.000 ετών με την εμφάνιση των πρώτων εργαλείων.

«Υπάρχει ένα εγκεφαλικό χάσμα ανάμεσα σε όσους μεγαλώνουν στο περιβάλλον της ψηφιακής τεχνολογίας και όσους αναγκάστηκαν να το υιοθετήσουν κάποια στιγμή της ζωής τους. Πως θα γεφυρώσουμε αυτό το χάσμα; Πως θα αναβαθμίσουμε τις τεχνολογικές ικανότητες των μεγαλυτέρων σε ηλικία και πως θα βοηθήσουμε τους νεότερους να έχουν καλύτερη διαπροσωπική επικοινωνία στον φυσικό κόσμο»; – αναρωτιέται ο καθηγητής σε πρόσφατες δηλώσεις του στον Καναδικό τύπο.

Filed under: Δημοσιεύματα, Επιστήμη, Τεχνολογία

Στην τροχιά του e-science

Πριν από λίγες ημέρες το Ευρωπαϊκό Κέντρο Σωματιδιακής Φυσικής CERN γιόρτασε τη λειτουργία του GRID, ενός συστήματος κατανεμημένης υπολογιστικής ισχύος χάρη στο οποίο αναμένεται να γίνει εφικτή η ανάλυση των δεδομένων του πειράματος για την εξαγωγή των απαραίτητων επιστημονικών συμπερασμάτων.

Το Grid είναι σίγουρα η δεύτερη μεγαλύτερη είδηση του CERN αυτό τον καιρό, αλλά είναι η πρώτη στον κόσμο των υπολογιστών. Οπως πριν από τριάντα χρόνια ο Tim Berners Lee, ερευνητής τότε του CERN, δημιούργησε τον παγκόσμιο ιστό ο οποίος άλλαξε τη ζωή μας, έτσι και σήμερα οι επιστήμονες πιστεύουν ότι η φιλοσοφία των κατανεμημένων δικτύων υπολογιστών πρόκειται να φέρει άλλη μια επανάσταση στον κόσμο της πληροφορικής και στη ζωή μας.

Κι αν δεν το κάνει άμεσα στη ζωή μας, το κάνει όμως στην ίδια την επιστήμη. Πριν από λίγους μήνες, το περιοδικό wired διεκήρυττε την έναρξη της εποχής του Petabyte Science. «Ολα τα επιστημονικά μοντέλα είναι λάθος, αλλά μερικά μας είναι χρήσιμα. Τα μεγαμπάιτ δεδομένων αποθηκεύονταν σε σκληρούς δίσκους και τα τεραμπάιτ σε διατάξεις δίσκων. Τα πεταμπάιτ δεδομένων που παράγονται σήμερα όμως αποθηκεύονται σε σύννεφα υπολογιστών», έγραφε ο Chris Anderson, δείχνοντας ότι είναι η τεράστια αύξηση του όγκου δεδομένων που μαζί με την εξέλιξη των υπολογιστών μας οδηγεί σε ένα νέο είδος επιστήμης.

Filed under: Δημοσιεύματα, Επιστήμη, Τεχνολογία

Πολιτική προστασία απο το διάστημα

Τόσο στις φωτιές της Πάρνηθας όσο και στις αντίστοιχες του νομού Ηλείας, το μεγαλύτερο πρόβλημα των επιχειρήσεων κατάσβεσης και διάσωσης ήταν ο συντονισμός. Οι ανεξέλεγκτοι άνεμοι, οι δύσβατες περιοχές και ο πανικός που προκλήθηκε σε κάποιες περιπτώσεις δημιούργησαν χαοτικές συνθήκες. Αντίθετα, δεν χρησιμοποιήθηκαν δορυφόροι και ψηφιακοί χάρτες. «Στην Ηλεία μπορούσαμε να ενεργοποιήσουμε ένα διεθνές δίκτυο δορυφόρων. Ο λόγος για τον οποίο δεν το κάναμε είναι επειδή αργήσαμε προφανώς να το καταλάβουμε, αλλά και επειδή δεν έχουμε την υποδομή για επιχειρησιακή δράση βάσει των πληροφοριών που θα μας παρείχε», λέει ο Κωνσταντίνος Κουρτίδης, αναπληρωτής καθηγητής του Τμήματος Μηχανικών Περιβάλλοντος του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου και εθνικός εκπρόσωπος της χώρας μας στην επιτροπή του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Διαστήματος για την παρατήρηση της Γης. Διεθνώς τα τελευταία χρόνια αρχίζουν να γίνονται κατανοητές οι δυνατότητες των δορυφόρων στην πολιτική προστασία, στην αντιμετώπιση καταστάσεων έκτακτης ανάγκης, στην προστασία του περιβάλλοντος κ. α.

Filed under: Δημοσιεύματα, Επιστήμη, Τεχνολογία

Νέα σελίδα για την επιστήμη

Γενεύη, 10 Σεπτεμβρίου 2008, μία ημέρα ιστορική για την ανθρωπότητα, η «βαρύτητα» της οποίας θα εκτιμηθεί συν τω χρόνω… Από τις 9 π.μ., φυσικοί, μηχανικοί, διοικητικοί υπάλληλοι και δημοσιογράφοι είναι στις θέσεις τους για το προκαταρκτικό πέρασμα της δέσμης αδρονίων από τον μήκους 27 χλμ. δακτύλιο του Μεγάλου Επιταχυντή LHC στα σύνορα Ελβετίας – Γαλλίας. Στο Ευρωπαϊκό Κέντρο Σωματιδιακής Φυσικής επικρατεί ευφορία, αφού 20 χρόνια μετά την έναρξη του προγράμματος, οι επιστήμονες είναι έτοιμοι να «πατήσουν το κουμπί» εκκίνησης της πιο περίπλοκης μηχανής που κατασκευάστηκε ποτέ από ανθρώπινα χέρια. Οι υπεραγώγιμοι μαγνήτες που είναι διασκορπισμένοι κατά μήκος του τούνελ είναι χωρισμένοι σε οκτώ τμήματα. Οι επιστήμονες τα ενεργοποιούν με τη σειρά και η δέσμη αδρονίων περνάει ξανά και ξανά από μέσα τους σε θερμοκρασία -271 βαθμών Κελσίου. Σε δύο περιπτώσεις η δέσμη αργεί για λίγα λεπτά να εμφανισθεί και επικρατεί ανησυχία, όμως έως τις 2 μ.μ. όλα τα τμήματα έχουν λειτουργήσει κανονικά, οι δέσμες έχουν ταξιδέψει σε όλο το μήκος του τούνελ και προς τις δύο φορές του και οι μηχανικοί ασχολούνται πλέον με το… «καλιμπράρισμα» της τερατώδους μηχανής.

Filed under: Επιστήμη

Παράδοξη ύλη

Την 21η Μαρτίου δύο Αμερικανοί επιστήμονες κατέθεσαν μήνυση σε ένα περιφερειακό δικαστήριο της Χαβάης, ζητώντας την απαγόρευση των πειραμάτων στο CERN (Ευρωπαϊκό Κέντρο Πυρηνικής Ερευνας) έως ότου διερευνηθούν πλήρως τα ζητήματα ασφάλειας και περιβαλλοντικών επιπτώσεων που προκύπτουν.

Είναι δυνατόν ύστερα από 14 χρόνια εργασιών και έξοδα της τάξης των 8 δισ. δολαρίων για την πιο πολύπλοκη μηχανή στον κόσμο να μην έχουν γίνει μελέτες ασφαλείας; Οχι απαντά το CERN, το οποίο έδωσε στη δημοσιότητα τρεις ανεξάρτητες έρευνες οι οποίες αποδεικνύουν ότι δεν συντρέχει κανένας λόγος ανησυχίας.

Filed under: Δημοσιεύματα, Επιστήμη

Eπιστροφή στην «ώρα μηδέν»

H μεγάλη στιγμή έφτασε. Στις 10 Σεπτεμβρίου, οι φυσικοί όλου του κόσμου -και όχι μόνον- θα έχουν στραμμένα τα μάτια τους στη Γενεύη όπου βάζει για πρώτη φορά μπροστά τις «μηχανές» του ο Μεγάλος Επιταχυντής Συγκρουόμενων Δεσμών Αδρονίων (Large HadroCollider, LHC) – η μεγαλύτερη πειραματική μηχανή σωματιδιακής Φυσικής που κατασκευάστηκε ποτέ. Και από εκείνη την ιστορική ημέρα, την αμέσως επόμενη βδομάδα θα ανοίξει ένα τεράστιο παράθυρο στο απώτατο παρελθόν. Οι επιστήμονες θα μελετήσουν πώς ήταν η κατάσταση συμπαντικής ύλης μόλις ένα τρισεκατομμυριοστό του δευτερολέπτου μετά τη Μεγάλη Εκρηξη (Big Bang) -περίπου 13,5 δισεκατομμύρια χρόνια πριν- και τη δημιουργία του κόσμου. Ευελπιστούν, έτσι, ότι θα ανοίξει μια πλατιά λεωφόρος πληροφοριών για την «ώρα μηδέν» και την κοινή μας προέλευση, θα ξεδιπλωθεί η αλυσίδα της δημιουργίας. Η έναρξη θα μεταδοθεί ζωντανά, μέσω live webcast στο Ιντερνετ και συγκεκριμένα στη διεύθυνση http://webcast. cern.ch, ενώ θα αναμεταδοθεί έπειτα από την Eurovision.

Δέσμες πρωτονίων

Ο LHC είναι ο ισχυρότερος επιταχυντής σωματιδίων που φτιάχτηκε ποτέ. Θα παρέχει δέσμες πρωτονίων με ενέργεια επταπλάσια κάθε προηγούμενου επιταχυντή και περίπου τριάντα φορές πυκνότερη, όταν επιτύχει τις τελικές προδιαγραφές σχεδίασής του, γύρω στο 2010. Τοποθετημένος σε ένα τούνελ μήκους 27 χιλιομέτρων, λειτουργεί με τεχνολογία που ήταν αδιανόητη πριν από 30 χρόνια. Η εκκίνηση μιας τέτοιας μηχανής δεν μοιάζει καθόλου με το γύρισμα ενός διακόπτη…

Filed under: Δημοσιεύματα, Επιστήμη

H επιστήμη του Αοράτου

Μια από τις αγαπημένες σκηνές των παιδιών στη γνωστή ταινία Χάρυ Πότερ, είναι αυτή κατά την οποία ο νεαρός ήρωας φοράει την μαγική κάπα που τον κάνει αόρατο και αρχίζει να εξερευνά τα μυστικά δωμάτια του σχολείου μαγείας «Χόγκουαρτς». Παραμύθια θα πείτε και θα έχετε δίκιο, όμως η κατασκευή μιας κάπας που θα κάνει αόρατο όποιον την φορέσει, ίσως να μην είναι και πολύ μακριά. Την περασμένη βδομάδα, δυο δημοσιεύματα σε επιστημονικά περιοδικά ανακοίνωναν την δημιουργία στο εργαστήριο δυο τεχνητών υλικών τα οποία μπορούν να καμπυλώνουν το φώς γύρω τους, εκτρέποντας το σε διαφορετικές από την αρχική διευθύνσεις και καθιστώντας έτσι τα αντικείμενα πίσω τους αόρατα. Και οι δυο ομάδες εργάζονται στο Πανεπιστήμιο Μπέρκλει της Καλιφόρνια και ανακοίνωσαν ταυτόχρονα τα αποτελέσματα των ερευνών τους στα περιοδικά Science και Nature.

Η πρώτη μελέτη αφορά στην κατασκευή ενός νανουλικού του οποίου η εσωτερική δομή θυμίζει μεταλλικό δίχτυ το οποίο έχει την ιδιότητα να αντιστρέφει τη διεύθυνση του φωτός, ενώ η άλλη χρησιμοποιεί μικροσκοπικές μεταλλικές ράβδους για να πετύχει την καμπύλωση. Και τα δυο υλικά διαθέτουν ιδιότητες που δεν συναντώνται στη φύση, όπως για παράδειγμα αρνητική διάθλαση του φωτός. Ενα καλό παράδειγμα για να καταλάβουμε τι σημαίνει αυτό είναι πως αν διαθλούταν αρνητικά το φώς πάνω στο νερό, τότε θα μπορούσε κανείς να βλέπει ένα ψάρι που κολυμπάει μέσα σε αυτό σαν να βρίσκεται πάνω από αυτό. Επιτυγχάνοντας την καμπύλωση του φωτός το εν λόγω υλικό καθίσταται αόρατο αφού το ανακλώμενο φως στα αντικείμενα πίσω του φτάνει, καμπυλώμενο, στα μάτια του παρατηρητή.

Filed under: Επιστήμη, Τεχνολογία

Η εποχή της Φαρμακογενομικής

«Η εκδήλωση μιας ασθένειας οφείλεται κατά 70% στο περιβάλλον και τον τρόπο ζωής μας», ενώ «η επιστήμη οδεύει στην κατασκευή φαρμάκων κομμένων και ραμμένων για κάθε ασθενή χωριστά πλέον, προσαρμοσμένα στο προφίλ του καθενός», είναι δύο από τις ανακοινώσεις επιστημόνων που αφορούν όλους μας και συζητήθηκαν ευρέως στο διεθνές συνέδριο βιοχημείας που πραγματοποιήθηκε στην Αθήνα.

«Στο τελευταίο τεύχος του διεθνούς επιστημονικού περιοδικού Journal of clinical oncology δημοσιεύτηκε μια μελέτη για την αντίδραση 54 γυναικών με καρκίνο του μαστού στην ίδια φαρμακευτική ουσία, που τους χορηγήθηκε μεταξύ των ετών 2001 και 2006 και η οποία χρησιμοποιείται ευρύτατα στη θεραπεία του. Τα αποτελέσματα ήταν αποθαρρυντικά. Η ομάδα των Ιταλών επιστημόνων του νοσοκομείου της Πάρμα βρήκε πως μόλις το 25 – 30% ανταποκρινόταν θετικά στο φάρμακο, ενώ το υπόλοιπο 70% κατέληγε στον θάνατο εντός μιας περιόδου 12 έως 48 μηνών. Η αιτία βρισκόταν στα γονίδια. Οι ασθενείς ανήκαν σε πέντε υποομάδες με διαφορετικό γενετικό προφίλ. Η μια από τις τέσσερις ομάδες αντιδρούσε πολύ καλά στη θεραπεία. Οι υπόλοιπες, όχι».

Ο δρ David Houssman, καθηγητής Μοριακής Βιολογίας στο Πανεπιστήμιο του ΜΙΤ, δείχνει στην «Κ» τους στατιστικούς δείκτες με την πορεία των ασθενών, λίγο πριν από την ομιλία του, την περασμένη Τετάρτη, στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, στο πλαίσιο του 33ου διεθνούς και 11ου Ευρωπαϊκού Συνεδρίου Βιοχημείας στο οποίο συμμετείχαν 2.500 επιστήμονες από όλο τον κόσμο. «Μικρές διαφοροποιήσεις στο γονιδίωμα που όλοι έχουμε μπορεί να σε οδηγήσουν ακόμα και στον θάνατο αν πάρεις ένα γενικό φάρμακο που δεν κάνει για το ιδιαίτερο γενετικό προφίλ σου. Αυτό μας έδειξε η μελέτη των Ιταλών συναδέλφων. Οι πτωτικές γραμμές που βλέπεις εδώ είναι ασθενείς που πέθαναν μέσα στα πρώτα δυο χρόνια. Οι ασθενείς με συμβατό γενετικό προφίλ προς το φάρμακο είχαν 60% πιθανότητες να ζήσουν τελικά» συνεχίζει ο ίδιος.

Filed under: Επιστήμη

3500 χιλιαδες βιοχημικοι στην Αθήνα

H καρδιά της Μοριακής Βιολογίας, της μεγαλύτερης επανάστασης μετά την πληροφορική, που παράλληλα διχάζει και εγείρει σοβαρά ερωτήματα γύρω από τις εφαρμογές της (κλωνοποίηση, βλαστοκύτταρα, γενετικά τροποποιημένα τρόφιμα, γονιδιακές θεραπείες ασθενειών κ.ά.) χτυπάει αυτές τις μέρες στην Αθήνα. Περισσότεροι από 3.500 Βιολόγοι και Βιοχημικοί από όλο τον κόσμο, ανάμεσά τους, οι Νομπελίστες Τιμ Χαντ (2001) και Σίντνεϊ Αλτμαν (1989) και Γκούντερ Μπλόμπελ, θα λάβουν μέρος στις εργασίες του 33ου Συνεδρίου της Ευρωπαϊκής Ομοσπονδίας των Ενώσεων Βιοχημείας (FEBS) και του 11ου Συνεδρίου της Διεθνούς Ενωσης Βιοχημείας και Μοριακής Βιολογίας (IUBMB).

Στις 200 περίπου ομιλίες τους και τις 2.500 ανακοινώσεις, οι επιστήμονες θα συζητήσουν εκτενώς θέματα όπως τα βλαστοκύτταρα, η νέα φαρμακοθεραπεία, εφαρμογές της Βιοχημείας στο περιβάλλον αλλά και τη γεωργία, η νανοτεχνολογία, η κατανόηση των λοιμωδών νοσημάτων κ.ά.

Filed under: Δημοσιεύματα, Επιστήμη

Πρόγνωση σεισμών μέσω Διαστήματος

Ενα παράθυρο αισιοδοξίας μέσω του Διαστήματος ανοίγει η επιστημονική έρευνα για την έγκαιρη πρόγνωση σεισμών, αναπτύσσοντας μια νέα μέθοδο που βασίζεται σε μηνύματα που «εκπέμπει» το έδαφος και τα οποία «συλλαμβάνουν» οι δορυφόροι. Ηταν 2 Μαΐου, όταν ο Ντιμιτάρ Ουζούνοφ, επιστήμων στο Goddard Flight Center της NASA, εξέδωσε ένα memo για εσωτερική χρήση από ένα μικρό διεθνές δίκτυο επιστημόνων που ασχολούνται ερευνητικά με τους σεισμούς. Με αυτό ενημέρωνε τους συναδέλφους του πως επρόκειτο να εκδηλωθεί μεγάλος σεισμός στην επαρχία Σετσουάν της νότιας Κινας. Μάλιστα, ως «πρόδρομο φαινόμενο» θεώρησε τις ανωμαλίες που παρατήρησε στο φάσμα της υπέρυθρης ακτινοβολίας με πηγή τη συγκεκριμένη περιοχή. Την ίδια ώρα, μια άλλη ερευνητική ομάδα της NASA, του Φρίντμαν Φρόιντ, παρατήρησε κι αυτή περίεργες ηλεκτρικές ανωμαλίες στην ιονόσφαιρα, οι οποίες επίσης σχετίζονταν με την περιοχή. Επτά μέρες μετά, ο Εγκέλαδος έπληξε με σφοδρότητα μια περιοχή λίγο βορειοδυτικότερα από την περιοχή πρόβλεψης, με δόνηση 7,9 βαθμών της κλίμακας Ρίχτερ. Προέβλεψαν οι Φρόιντ και Ουζούνοφ τον σεισμό της Κίνας;

Filed under: Δημοσιεύματα, Επιστήμη